Ortaklıktan ayrılmak istiyorum, nasıl bir yol izlemeliyim?

Konuya özel açıklama

Ortaklıktan ayrılmak istiyorum, nasıl bir yol izlemeliyim?

Ortaklıktan ayrılmanın yolu, ortaklığın hukuki türüne göre değişir. Limited şirket, anonim şirket, adi ortaklık ve bir taşınmaz üzerindeki paydaşlık aynı kurallara tabi değildir. İlk iş, ticaret sicili kaydını ve sözleşmeleri inceleyerek hangi ilişkinin sona erdirileceğini belirlemektir. Müdürlükten veya yönetim kurulu üyeliğinden istifa edilmesi de pay sahipliğini kendiliğinden bitirmez.

Karar vermeden önce hangi belgeler incelenmeli?

Şirket veya ortaklık sözleşmesi, varsa ortaklar sözleşmesi, pay defteri, güncel ticaret sicili kayıtları ve son mali tablolar birlikte değerlendirilmelidir. Kişisel kefaletler, ortak cari hesapları, şirkete verilen borçlar, ödenmemiş sermaye ve devam eden uyuşmazlıklar ayrıca listelenmelidir. Çıkışta alınacak bedel ile ortak sıfatı dışında doğmuş alacaklar ayrı kalemler olabilir.

Yalnız yatırılan ilk sermayeye bakarak çıkış bedeli belirlemek çoğu zaman yeterli olmaz. Şirketin varlıkları kadar borçları, devam eden işleri ve paya bağlı hakları da değerlemeyi etkileyebilir. Değerleme tarihi, yöntemi ve ödeme güvenceleri anlaşmada açıkça düzenlenmelidir.

Limited şirkette ayrılma yolları

Limited şirkette başlıca seçenekler pay devri, şirket sözleşmesindeki çıkma hakkının kullanılması ve haklı sebeple çıkma davasıdır.

Pay devrinde TTK m.595 uyarınca yazılı sözleşme ve taraf imzalarının noter onayı gerekir. Şirket sözleşmesinde aksi öngörülmemişse genel kurul onayı da aranır. Dolayısıyla yalnız alıcıyla bedelde anlaşılması, devrin bütün şartlarının tamamlandığını göstermez. Şirket sözleşmesindeki devir kısıtları, önalım veya alım hakları ve ek yükümlülükler önceden kontrol edilmelidir. Pay defteri ve ticaret sicili işlemleri de takip edilmelidir.

TTK m.638, şirket sözleşmesiyle ortaklara çıkma hakkı tanınmasına ve bunun belirli şartlara bağlanmasına izin verir. Sözleşmede böyle bir hüküm varsa bildirimin kime ve nasıl yapılacağı, şartların gerçekleşip gerçekleşmediği ve bedelin hesaplanması incelenir.

Şirket sözleşmesinde çıkma hakkı olmasa da her ortak, haklı sebepler varsa mahkemeden çıkmasına karar verilmesini isteyebilir. Salt ayrılma isteği veya olağan görüş ayrılığı tek başına yeterli sayılmamalıdır. İleri sürülen olayların ortaklık ilişkisinin sürdürülmesine etkisi, sürekliliği ve delilleri birlikte değerlendirilir. TTK m.638/2, istem üzerine dava boyunca bazı ortaklık hak ve borçlarının dondurulması veya başka koruyucu önlemler alınmasına da imkân tanır.

Ayrılma akçesi ne zaman ödenir?

TTK m.641’e göre ayrılan ortağın kural olarak payının gerçek değerine uygun ayrılma akçesi isteme hakkı vardır. Sözleşmeyle tanınan ayrılma hakkı bakımından farklı düzenlemeler bulunabilir. Bedelin doğması ile hemen tahsil edilebilir olması ayrı konulardır.

TTK m.642; kullanılabilir özkaynak, ayrılan kişinin paylarının devredilebilirliği veya sermayenin kanuna uygun azaltılması gibi ödeme koşullarını düzenler. Bu nedenle çıkma kararı alınır alınmaz bütün bedelin aynı gün ödeneceği varsayımıyla hareket edilmemelidir. Ödeme planı, teminat, faiz ve varsa bakiye alacağın durumu değerlendirilmelidir.

Anonim şirkette ayrılma

Anonim şirkette limited şirketteki genel haklı sebeple çıkma mekanizması aynen uygulanmaz. Olağan seçenek, payların hukuken geçerli biçimde devridir. Payın nama veya hamiline yazılı olması, senede bağlanıp bağlanmadığı, esas sözleşmedeki kısıtlar ve uygulanabilecek özel düzenlemeler işlem biçimini etkiler.

TTK m.531’de haklı sebeple fesih için özel bir azınlık hakkı bulunur. Sermayenin en az onda birini; halka açık şirkette en az yirmide birini temsil eden pay sahipleri şirketin merkezindeki asliye ticaret mahkemesine başvurabilir. Mahkeme, fesih yerine payların karar tarihine en yakın gerçek değerinin ödenerek davacıların şirketten çıkarılmasına veya uygun başka bir çözüme karar verebilir. Bu düzenleme her pay sahibine tek taraflı ve koşulsuz çıkış yetkisi vermez.

Adi ortaklıkta çıkma ve sona erme

Adi ortaklıkta TBK m.632-645 ve ortaklık sözleşmesi esas alınır. Bir ortağın payını üçüncü kişiye tek başına devretmesi, o kişiye kendiliğinden ortak sıfatı kazandırmaz. Ayrılan kişinin yerine yeni bir ortak alınması için kural olarak bütün ortakların rızası gerekir.

Ortaklığın diğer ortaklarla devamını öngören sözleşme hükmü varsa TBK m.633-636’daki çıkma, payın tasfiyesi ve tamamlanmamış işlere katılma kuralları gündeme gelebilir. Böyle bir yapı bulunmuyorsa olay, ortaklığın sona ermesi ve tasfiyesine dönüşebilir. Belirsiz süreli ortaklıkta TBK m.640, altı ay önceden fesih bildirimi ve hesap yılı sonunda sonuç doğurma esasını düzenler; bildirim dürüstlük kurallarına aykırı ve özellikle uygunsuz zamanda yapılamaz. Haklı sebeple mahkemeden fesih talebi ayrı bir yoldur.

Taşınmaz ortaklığından ayrılmak istiyorsanız

Bir evin veya arsanın paydaşı olmanız, şirket ortağı olmanızla aynı değildir. Payın devri, anlaşmalı paylaşma veya ortaklığın giderilmesi TMK’daki mülkiyet ve paylaşma hükümleri çerçevesinde değerlendirilir. Paylaşma ve ortaklığın giderilmesi uyuşmazlıklarında dava şartı arabuluculuk ile sulh hukuk mahkemesinin görevi ayrıca dikkate alınmalıdır. Şirketten çıkma dilekçesi bu ihtiyacı karşılamaz.

Güvenli bir ayrılma planı

Önce ilişkinin türünü ve çıkış yolunu belirleyin. Ardından bedel, borçlar, kişisel teminatlar, yönetim yetkileri, defter ve belgelerin teslimi ile tescil işlemlerini birlikte planlayın. Pay devrinin kişisel kefaleti veya başka sıfatlardan doğabilecek sorumluluğu her durumda kendiliğinden kaldıracağı kabul edilmemelidir; ilgili sözleşme ve mevzuat ayrıca incelenir.

Anlaşma sağlanamazsa dava türü ve görevli mahkeme seçilmelidir. Ticari uyuşmazlıklarda para alacağı ve tazminat gibi TTK m.5/A kapsamındaki talepler yönünden dava şartı arabuluculuk kontrol edilir. Yalnızca ortaklık statüsüne ilişkin taleple para talebinin bir arada bulunması da ayrıca değerlendirilir.

Sonuç olarak, ayrılma bildirimi gönderilmeden önce hem ortaklık sıfatının nasıl biteceği hem de bunun mali sonuçları açıklığa kavuşturulmalıdır. Bu metin genel bilgilendirmedir; somut çıkış işlemi için sözleşmelerin ve kayıtların birlikte incelenmesi gerekir.