Yıllık izin: hak edilen gün, kalan bakiye ve izin ücreti nasıl ayrılır?

Süreci bir bakışta görün

1. 1Kapsam

   Hangi çalışma rejimi?

2. 2Hak ediş

   Hizmet yılı, yaş, sözleşme

3. 3Kullanım

   Tarih ve kayıt karşılaştırması

4. 4Sonuç

   Bakiye mi, sona erme ücreti mi?

Birbirine karıştırılmaması gerekenler

1. Önce hangi soruyu cevapladığınızı seçin

‘Kaç gün iznim var?’ sorusu tek bir hesabı anlatmaz. Bir hizmet yılı için doğan asgari hak, geçmiş yıllardan kalan toplam bakiye ve iş sözleşmesi sona erdiğinde gündeme gelen ücret farklıdır. Örneğin bu yıl için 20 gün asgari süre bulunması, kişinin toplam bakiyesinin 20 gün olduğunu göstermez.

Önceki yıllardan kalan günler ve usulüne uygun kullanılmış izinler ayrıca incelenir. Aynı şekilde bir bordroda ödeme görünmesi, çalışanın fiilen izin kullandığını kendiliğinden açıklamaz. İlk hazırlıkta talebinizi üç başlıktan biriyle tanımlayın: yeni hak ediş, mevcut bakiye veya sona erme sonrası ücret.

2. İlk izin hakkı ne zaman doğar?

İş Kanunu m.53, deneme süresi dahil en az bir yıllık çalışmayı başlangıç koşulu olarak düzenler. Ancak herkes için işe giriş tarihine bir takvim yılı eklemek yeterli olmayabilir. Aynı işverene bağlı işyerlerinde geçen süreler, çalışılmış sayılan dönemler ve diğer kesintiler m.54–55 çerçevesinde değerlendirilir.

Farklı şirket unvanları, işyeri devri veya alt işveren değişimi bulunan dosyalarda yalnız son bordroya bakarak hizmet geçmişini sıfırlamayın. Henüz bir yılın tamamlanmamış olması da başka bir sözleşmesel izin hakkının bulunmadığını tek başına göstermez. İş sözleşmesi, toplu iş sözleşmesi ve uygulanan izin kayıtları birlikte okunmalıdır.

3. Gün sayısı neden herkeste aynı değil?

Kanundaki genel asgari süreler, bir yıldan beş yıla kadar ve beş yıl dahil hizmette 14 gün; beş yıldan fazla ve on beş yıldan az hizmette 20 gün; on beş yıl ve üzerinde 26 gündür. On sekiz yaş ve altındaki veya elli yaş ve üzerindeki işçiler için süre 20 günden az olamaz. Sözleşmeler daha uzun izin öngörebilir.

Yeraltı işlerinde ayrıca dört günlük artış hükmü vardır; yaş ve özel çalışma koşullarının birlikte bulunduğu durumlar genel bir hesap ekranından kesinleştirilmemelidir. Tablodaki sayılar asgari hak içindir; izin başlangıç ve işe dönüş tarihini göstermez. İlgili hizmet yılı ve o hak edişteki yaş doğru belirlenmelidir.

4. Beşinci yıl ile beş yılı aşan hizmeti karıştırmayın

Sınır noktaları hata üretir. Kanun, beş yılı ilk gruba dahil eder; on beş yılı ise üçüncü gruba alır. ‘Beşinci yıla girdim’, ‘beş yıl çalıştım’ ve ‘altıncı hizmet yılını tamamladım’ aynı anlatım değildir. Hak ediş günü ile konuşmanın yapıldığı günü de ayırın.

İzin defterinde hangi hizmet yılına ait hakkın kaydedildiği görülmeden toplam gün hakkında sonuca varmayın. Araç istasyonundaki hesaplayıcı tamamlanmış hizmet yılını sorar ve tek bir hak edişin genel asgari süresini karşılaştırır. Çalışma dönemlerini birleştirme veya tartışmalı hizmeti ispat etme görevini üstlenmez.

5. Takvimde geçen her gün izin bakiyesinden düşer mi?

Hayır. M.56 uyarınca izne rastlayan ulusal bayram, hafta tatili ve genel tatil günleri yıllık izin süresinden sayılmaz. Bu nedenle ‘iki hafta evdeydim’ ifadesinden doğrudan 14 günlük düşüm yapılamaz.

İşyerindeki çalışma düzeni ve hafta tatili belirlenmelidir. Özellikle cumartesinin statüsü, sözleşme ve somut çalışma düzeni incelenmeden her işyerinde aynı kabul edilmemelidir. İzin başlangıcı, bitişi, işe dönüş ve tatil günlerini ayrı sütunlarda tutmak karşılaştırmayı kolaylaştırır.

Bu sayfa otomatik takvim üretmez; resmî tatillerle birlikte dosyaya özgü çalışma düzeni ayrıca değerlendirilir.

6. İzin bölünebilir mi; başka izinler yıllık izinden düşülür mü?

Yıllık iznin bölünmesi ile işyerinde farklı izin türleri bulunması ayrı konulardır. M.56, tarafların anlaşmasıyla bir bölüm en az on gün olacak şekilde bölümler halinde kullanıma izin verir. Diğer ücretli veya ücretsiz izinler, dinlenme ve hastalık izinleri ise aynı maddede yıllık izne mahsup edilemeyecek dönemler olarak düzenlenir.

Her devamsızlığı sonradan ‘yıllık izin’ diye kaydetmek bu ayrımı ortadan kaldırmaz. İnsan kaynakları kayıtlarında izin türü, tarih aralığı, talep ve kullanım bilgisi açık olmalıdır. Kayıt eksikse geçmişe dönük varsayımsal belge üretmek yerine mevcut belgenin neyi gösterdiği ve nerede eksik kaldığı belirlenmelidir.

7. Çalışırken izin yerine para almak ile ayrılırken izin ücreti farklıdır

M.53 yıllık izin hakkından vazgeçilemeyeceğini belirtir. Çalışma sürerken dinlenme hakkının yerine yalnız ödeme yapılmasını, sözleşme sona erdiğinde kullanılmayan günlerin ücretinin ödenmesiyle aynı işlem gibi düşünmeyin. M.59, sözleşmenin herhangi bir nedenle sona ermesi halinde hak kazanılmış fakat kullanılmamış izin sürelerinin ücretini düzenler ve sona erme tarihindeki ücreti esas alır. ‘İstifa eden izin ücretini alamaz’ şeklindeki genel varsayım bu hükümle bağdaşmaz. Bununla birlikte dosyadaki bakiye, ücret unsurları, yapılan ödemeler ve uyuşmazlığın kapsamı ayrıca incelenir; bu açıklama belirli bir tutarın ödeneceği garantisi değildir.

8. Bordrodaki tutardan net alacak nasıl çıkarılır?

Bu rehber net alacak üretmez. Önce hangi günlerin gerçekten hak edildiği ve kullanılmadığı, ardından hesapta hangi ücretin esas alınacağı belirlenmelidir. Kıdem tazminatında kullanılan bir ücret kalemini yıllık izin hesabına otomatik taşımak doğru bir yöntem değildir.

Brüt hesap, kesintiler ve daha önce yapılmış ödemeler de ayrı satırlarda gösterilmelidir. Sözleşmenin sona erdiği tarih belirsizse veya bordrodaki ücretle ileri sürülen gerçek ücret farklıysa hesap girdileri tartışmalıdır. Eksik girdiye kesin bir rakam yazmak yerine her girdinin kaynağını belirtin.

Gün sayısı hesaplayıcımız bu yüzden ‘alacağınız para’ başlığıyla sonuç vermez.

9. İşveren açısından doğru kayıt düzeni

M.56 işverene yıllık izin kayıt belgesi tutma yükümlülüğü getirir. Yönetici açısından yalnız toplam bir sayı görmek yerine bu sayıya nasıl ulaşıldığını izleyebilmek önemlidir. Her çalışan için hizmet dönemi, hak ediş, kullanılan tarih aralığı ve kalan bakiye ayrı satırlarda tutulabilir.

Çalışanın talebi ile fiilî kullanımın aynı şey olmadığını gözetin: talep edilip onaylanmayan veya planlanıp gerçekleşmeyen bir izin, gerçekleşmiş kullanım gibi işaretlenmemelidir. Belgelere erişimi görevi gerektiren kişilerle sınırlayın; personel belgelerini herkese açık paylaşım bağlantılarına koymayın. Kayıt uyuşmazlığı varsa belge düzeni ve hukuki değerlendirme birlikte ele alınmalıdır.

10. Uyuşmazlık varsa görüşmeye nasıl hazırlanılır?

Önce işe giriş ve varsa ayrılış tarihlerini, çalışılan işyerlerini ve bilinen kesintileri tarih sırasına koyun. İzin formlarını, bordroları, sözleşmeyi ve konuya ilişkin yazışmaları ayrı gruplandırın. Hangi satırın belgeye, hangisinin hatırladığınız bir olaya dayandığını belirtin.

Bir işyerinde geçen sürenin diğerine eklenmesi tartışmalıysa iki dönemi de saklayın. Talebinizi ‘geçmiş izin bakiyesinin açıklanması’, ‘belirli bir kaydın düzeltilmesi’ veya ‘sona erme sonrası ücret’ olarak somutlaştırın. Başvuru yolu ve süre incelemesi bu rehberin dışında kalır; süreli bir işlem varsa internet yanıtını veya görüşme teyidini beklemeyin.