Acele itiraz nedir? Tarihî terim ve güncel ceza itirazı

Konuya özel açıklama

Acele itiraz, özellikle eski ceza muhakemesi metinlerinde kullanılan, kanunun belirli kararlar için öngördüğü süreye bağlı itirazı anlatan tarihî bir terimdir. Eski kaynaklarda adî itiraz ile acele itiraz ayrımı görülür. Buradaki “acele” sözcüğü, bugün her acil meselede kullanılabilecek ayrı bir başvuru yolu bulunduğu veya dosyanın mutlaka belirli sayıda günde sonuçlanacağı anlamına gelmez.

Bugünkü karşılığı nasıl bulunur?

5320 sayılı Kanun m.7/2, eski Ceza Muhakemeleri Usulü Kanunu ve diğer kanunlarda yer alan acele itirazlar hakkında Ceza Muhakemesi Kanunu'nun itiraz hükümlerinin uygulanacağını düzenler. Güncel ceza yargılamasında hareket noktası CMK m.267 ve devamıdır. Hâkim kararlarına ve kanunun izin verdiği mahkeme kararlarına karşı itiraz edilebilir. Her mahkeme kararının kanun yolu itiraz olmadığı için kararın türü önce belirlenmelidir; istinaf ve temyiz başvuruları ayrıca değerlendirilir.

İtiraz süresi ne kadardır?

CMK m.268/1'de, kanunda başka hüküm bulunmayan hâller için genel süre iki haftadır. Süre, ilgilinin kararı CMK m.35'e göre öğrendiği günden başlar. Bu değişiklik 7499 sayılı Kanun'la yapılmış; CMK geçici m.6/1-c uyarınca 1 Haziran 2024 ve sonrasında verilen kararlara uygulanmıştır. Önceki tarihli kararlar ve özel kanun hükümleri ayrı incelenir. Eski sözlüklerdeki bir haftalık süre, güncel her dosyaya aktarılmamalıdır.

Başvuru nereye yapılır?

İtiraz, kararı veren mercie dilekçe verilerek veya tutanağa geçirilmek üzere zabıt kâtibine beyanda bulunularak yapılabilir. Kararı veren hâkim veya mahkeme itirazı yerinde görürse kararını düzeltir; yerinde görmezse en çok üç gün içinde yetkili inceleme merciine gönderir. İnceleme merciinin kim olduğu CMK m.268/3 ve ilgili özel düzenlemelerle belirlenir. Dolayısıyla başvuruyu doğrudan ve her durumda “üst mahkemeye” sunma şeklinde anlatmak eksik kalır.

İtiraz kararın uygulanmasını durdurur mu?

CMK m.269'a göre itiraz, kural olarak kararın yerine getirilmesini kendiliğinden durdurmaz. Kararı veren makam veya inceleme mercii geri bırakmaya karar verebilir; özel hükümler saklıdır. Başvuru hazırlarken kararın tam örneği, öğrenme veya tebliğ kaydı, dosya numarası ve itiraz gerekçeleri birlikte tutulmalıdır. Eski bir belgede acele itiraz yazması üzerine yalnız kelimeye bakarak süre hesaplanmamalıdır.