Ademimerkeziyet nedir? Yerinden yönetim ne anlama gelir?

Konuya özel açıklama

Ademimerkeziyet, genel olarak merkezî yönetim dışında karar alabilen yönetim birimlerinin bulunmasını anlatır. Türk idare hukuku açısından temel karşılığı yerinden yönetimdir. Anayasa'nın 123. maddesine göre idarenin kuruluş ve görevleri hem merkezden yönetim hem yerinden yönetim esaslarına dayanır; idare aynı zamanda bir bütündür.

Yerel yönetim açısından anlamı

Anayasa'nın 127. maddesi, il, belediye ve köy halkının ortak yerel ihtiyaçlarını karşılayan mahallî idareleri düzenler. Bunlar kamu tüzel kişiliğine sahip kuruluşlardır; karar organları kanunda gösterilen seçmenler tarafından seçilerek oluşturulur. Kuruluşları, görevleri ve yetkileri kanunla belirlenir.

Bu nedenle belediyenin bir hizmet hakkında karar alması, yalnız merkezden gelen tekil bir talimatın uygulanmasıyla açıklanmaz. Belediyenin kendi kanuni yetki alanı ve sorumluluğu vardır. Bunun sınırları ise Anayasa ve ilgili kanunlara bağlıdır.

Federasyon ile aynı şey mi?

Hayır. Yerinden yönetimden söz edilmesi, ülkenin federal yapıda olduğu veya yerel yönetimlerin ayrı egemenlik taşıdığı anlamına gelmez. Türkiye'deki anayasal düzen bakımından devletin bütünlüğü, idarenin bütünlüğü ve yerel yönetim ilkeleri birlikte geçerlidir. Merkezî idarenin mahallî idareler üzerinde kanunda belirtilen esas ve usullere bağlı idari vesayet yetkisi bulunur.

Yetki genişliğiyle farkı

Anayasa'nın 126. maddesinde illerin idaresi için öngörülen yetki genişliği, merkezî idarenin taşra teşkilatı içindeki bir ilkedir. Yerinden yönetimde ise ayrı kamu tüzel kişiliği olan kuruluşlar söz konusudur. Dolayısıyla merkezî teşkilat içindeki her yetki aktarımı yerinden yönetim sayılmaz.

Yerinden yönetim, genel idare hukuku açıklamalarında yer yönünden ve hizmet yönünden ele alınabilir. Bu yazı özellikle mahallî idare boyutunu açıklar. Bir belediyenin belirli işlemi yapıp yapamayacağı, yalnız bu kavramla değil görev ve yetki veren özel kanunla belirlenir.