Akd-i muvazaa nedir? Sözlük anlamı ve muvazaa ayrımı

Sözlükteki karşılığı

Adalet Bakanlığı Hukuk Sözlüğü, “akd-i muvazaa” ifadesini “Karşılıklı ödün verilerek yapılan akit, anlaşma, sözleşme” şeklinde açıklar. Eski bir metindeki ifadeyi okurken bu sözlük kaydı yararlı olabilir. Ancak bu kısa tanımdan hareketle günümüz hukukunda bütün ticari ilişkiler için özel ve bağımsız bir sözleşme türü bulunduğu sonucuna varılmamalıdır.

Güncel muvazaa kavramıyla karıştırılmamalı

Aynı sözlük, muvazaayı irade ile açıklanan irade arasında karşılıklı ve bilerek oluşturulan uyuşmazlık olarak ayrıca tanımlar. Bu nedenle tarafların pazarlıkta birbirlerine gerçek tavizler vermesiyle, dışarıya farklı bir işlem görüntüsü sunmaları aynı durum değildir. Kelimenin bir belgede geçmesi, işlemin hangisi olduğunu tek başına belirlemez.

Türk Borçlar Kanunu’nun 19. maddesine göre sözleşmenin türü ve içeriği belirlenirken tarafların kullandığı sözcüklerden ziyade gerçek ve ortak iradeleri esas alınır. İşlemin görünürdeki adı ile gerçek amaç arasındaki ilişki, belgeler ve somut olay üzerinden değerlendirilir. Bir sözleşmeye verilen eski ad, bu incelemenin yerini tutmaz.

Bir sözleşmede karşılaşılırsa

Önce tarafların neyi gerçekten kararlaştırdığı, hangi edimlerin üstlenildiği ve işlemin gerekli şekle uyup uymadığı belirlenmelidir. TBK 12’deki şekil ve TBK 27’deki kesin hükümsüzlük kuralları, işlem türüne ilişkin özel hükümlerle birlikte önem taşır.

Örneğin tarafların bedel veya teslim tarihinde anlaşmak için karşılıklı taviz vermeleri olağan bir müzakere olabilir. Gerçekte istenmeyen bir satış görünümü kurulması ise farklı bir hukuki değerlendirme gerektirir. Eski kelimenin sözlük anlamını açıklamak, belirli bir sözleşmenin geçerli ya da muvazaalı olduğuna karar vermek için yeterli değildir.