Akdem Nedir?

Giriş

Akdem, “önce” veya “daha evvel” anlamında kullanılan eski bir sözcüktür. Adalet Bakanlığı Hukuk Sözlüğü de bu karşılıkları verir. Tarihî bir belgede bir olayın, işlemin veya açıklamanın başka bir zamandan önce gerçekleştiğini anlatmaya yardımcı olur.

Bir belgede nasıl okunur?

“Bundan akdem” ifadesi güncel Türkçede “bundan önce” biçiminde anlaşılabilir. Buradaki “bundan” sözcüğünün hangi tarihe, olaya veya işleme gönderme yaptığı önemlidir. Belgenin yalnızca tek cümlesi okunursa, zaman sırasını belirleyen bu bağlantı gözden kaçabilir.

Akdem tek başına kesin bir tarih vermez. İki işlem arasındaki sırayı anlatan bir ifadeden kaç gün geçtiği veya bir sürenin dolduğu sonucu çıkarılamaz. Tarih gerekiyorsa belge üzerindeki tarih, ilgili kayıtlar ve olayların sırası ayrıca incelenmelidir.

Hukuki öncelikle aynı şey midir?

Bir işlemin daha önce yapılmış olması, her durumda o işlemin üstün tutulacağı anlamına gelmez. Akdem, öncelikle metnin zaman anlatımına ilişkin bir sözcüktür. Bir hakkın sırası, geçerliliği veya üçüncü kişilere etkisi konusunda sonuca varmak için ilgili hukuk kuralına ihtiyaç vardır. Sözlük anlamı böyle bir kuralın yerini tutmaz.

Varsayımsal örnek

Eski bir yazışmada “Bundan akdem gönderilen yazıya cevap verilmiştir” cümlesi bulunduğunu düşünelim. Güncel anlatım “Bundan önce gönderilen yazıya cevap verilmiştir” olur. Cümle, önceki bir yazıya gönderme yapar; yazının hangi gün gönderildiğini veya cevabın süresinde verilip verilmediğini tek başına göstermez.

Eski bir belgeyi sadeleştirirken akdem yerine “önce” veya “daha önce” denilebilir. Ancak ifadenin gönderme yaptığı olay ve zaman ilişkisi korunmalıdır.