Akreditasyon nedir? Kapsam, belgelendirme ve denklik ayrımı

Giriş

Akreditasyon, genel anlamıyla bir kişi veya kuruluşun belirli bir kapsamda tanınması ve kabul edilmesiyle ilgili bir terimdir. Teknik ve eğitim alanlarında ise hangi ölçütlerin, kim tarafından ve hangi faaliyet için değerlendirildiği önemlidir. Bu yüzden bir kuruluşun yalnız “akrediteyiz” demesi yeterli bilgi vermez; akreditasyonun kapsamı ve geçerli durumu görülmelidir.

Teknik alanda neyi gösterir?

TÜRKAK'ın açıkladığı uygunluk değerlendirme alanında akreditasyon; laboratuvar, muayene veya belgelendirme kuruluşlarının belirli faaliyetlerdeki yeterliliklerinin ve tarafsızlıklarının tanınmasına hizmet eder. Deney raporları, kalibrasyon sertifikaları veya belgelendirme faaliyetleri bakımından güven oluşturur. Burada akredite edilen kuruluşun hangi işlemleri yapma yeterliliğinin değerlendirildiği belirleyicidir.

Örneğin bir laboratuvar belirli deneyler için akredite olabilir. Bu, aynı laboratuvarın yaptığı bütün analizlerin akreditasyon kapsamında bulunduğu anlamına gelmez. Hizmet alınmadan önce istenen deneyin, yöntemin ve ilgili faaliyet yerinin kapsam kaydında bulunup bulunmadığı kontrol edilmelidir.

Akreditasyon ile sertifika aynı şey mi?

Bir işletmeye yönetim sistemi belgesi verilmesi ile bu belgeyi veren kuruluşun akredite edilmesi farklı düzeylerdeki işlemlerdir. İşletmenin elindeki sertifika, onu düzenleyen kuruluşun akreditasyon belgesi yerine geçmez. Akreditasyon da her ürünün kusursuz olduğu veya hiçbir hizmet hatası yaşanmayacağı yönünde sınırsız garanti vermez.

Ticari bir şartnamede akredite kuruluşça hazırlanmış rapor aranıyorsa yalnız logoya bakmak yerine raporu düzenleyen kuruluşun kimliği, belgenin kapsamı ve akreditasyon durumu karşılaştırılmalıdır. İşlemin ayrıca bir ruhsat, izin veya mevzuata uygunluk şartı taşıyıp taşımadığı ayrı değerlendirilir.

Eğitim alanındaki anlamı

YÖKAK, program akreditasyonunu yükseköğretim programının önceden belirlenmiş akademik ve alana özgü standartları karşılayıp karşılamadığını ölçen dış değerlendirme ve kalite güvence süreci olarak açıklar. Kurumsal akreditasyon ise kurumun bütününe yönelik kalite değerlendirmesiyle ilgilidir. Bir üniversitenin kurumsal akreditasyonu ile belirli bir bölümünün program akreditasyonu aynı kayıt değildir.

Akreditasyon, yurt dışından alınan bir diplomanın Türkiye'de otomatik olarak denk sayılacağını veya her ülkede meslek icrasına izin vereceğini garanti etmez. YÖK'ün tanıma ve denklik işlemleri ayrı değerlendirmelerdir. Okul seçerken kurumun tanınması, programın akreditasyonu ve kişisel diploma denklik koşulları birbirine karıştırılmamalıdır.

Akreditasyon iddiası nasıl kontrol edilir?

Önce hangi alanın söz konusu olduğunu belirleyin. Teknik uygunluk değerlendirmesinde TÜRKAK'ın kuruluş araması ve ilgili kapsam kayıtları; yükseköğretimde YÖKAK'ın kurum, program ve yetkilendirdiği veya tanıdığı kuruluş bilgileri başlangıç noktasıdır. Kuruluşun tam adını, akreditasyonu veren merciyi, kapsanan faaliyeti, kararın tarihini ve varsa geçerlilik sınırlarını karşılaştırın. Eski bir belge görüntüsü veya tanıtım metni güncel durumu tek başına kanıtlamaz.

Akreditasyon ile bankacılıkta kullanılan akreditif de farklı kavramlardır. Sözcüklerin benzerliği, aynı hukuki işlem olduklarını göstermez. Bir sözleşmede akreditasyon şartı varsa, istenen standardı ve kapsamı açık yazmak tarafların farklı belgeleri yeterli sanmasını önler.