Arâzi-i Memlûke Nedir?

Konuya özel açıklama

Arâzi-i memlûke, Osmanlı arazi hukukunda özel mülkiyete konu olan, diğer adıyla mülk araziyi ifade eder. Bu arazide toprağın mülkiyeti malike aittir. Mîrî arazide ise toprağın mülkiyeti devlette kalırken kişiye tanınan tasarruf hakkı ayrı bir hukukî rejime bağlıdır.

Tarihî sınıflandırmada köy ve şehir içindeki arsalar, şartlarına uygun biçimde mülk hâline getirilen araziler ile öşrî ve harâcî araziler mülk arazi kapsamında değerlendirilmiştir. Mülk arazi üzerinde satış, bağışlama, miras ve vakfetme gibi işlemler, kendi hukukî koşulları içinde mümkündür. Terim, bu tarihî mülkiyet ayrımını açıklamak için kullanılır.

Günümüz Türk hukukunda taşınmaz malikinin yetkileri Türk Medenî Kanunu ve ilgili özel düzenlemelerle belirlenir. TMK m.683, kullanma, yararlanma ve tasarruf yetkisini hukuk düzeninin sınırları içinde tanır. Özel mülkiyet, sahibine arazi üzerinde her türlü faaliyeti koşulsuz biçimde yürütme serbestisi vermez.

Örneğin bir taşınmazın kişiye ait olması, tek başına üzerine bina yapılabileceği anlamına gelmez. Yapılaşmada imar planı, ilgili düzenlemeler ve gerekli ruhsat koşulları ayrıca değerlendirilir. İmar Kanunu m.20–21 bu çerçevenin temel hükümlerindendir. Dolayısıyla eski bir belgede geçen arâzi-i memlûke ifadesiyle bugünkü yapılaşma hakkı ayrı konulardır.