Bu rehber kimler için?
Genel bilgilendirmedir; somut dosya ve güncel resmî kaynaklar ayrıca incelenmelidir.
Kaynak ve inceleme kaydına git ↓Giriş
Arâzi-i metrûke, Osmanlı arazi hukukunda halkın ortak yararlanmasına ayrılan toprakları anlatır. Adalet Bakanlığı Hukuk Sözlüğü de terimi halkın ihtiyaç ve kullanımına bırakılan arazi üzerinden açıklar. Buradaki “terk”, toprağın sahipsiz bırakılması anlamına gelmez; kamu yararına ayrılmayı ifade eder.
1858 tarihli Arazi Kanunnâmesi’nin 5. maddesi iki grubu ayırır: Herkesin kullanımına bırakılmış yollar gibi yerler ve bir veya birden fazla köy ya da kasabanın halkına ayrılmış meralar gibi yerler. Bu ayrım, yararlanacak topluluğa ve tahsis amacına dayanır. Bu nedenle boş görünen, işlenmeyen veya kullanılmayan her arsa arâzi-i metrûke sayılmaz.
Kavram, günümüzdeki orta mallarıyla karşılaştırılarak açıklanabilir; ancak tarihî sınıflandırma bugünkü mülkiyet durumunu tek başına belirlemez. Somut bir taşınmazın hukuki niteliği araştırılırken tapu ve kadastro kayıtları, tahsis durumu, kullanım geçmişi ve yürürlükteki özel düzenlemeler birlikte değerlendirilmelidir. Yalnızca eski bir adlandırmadan hareketle mülkiyet kazanıldığı veya taşınmazın satılabileceği sonucu çıkarılamaz.
Güncel hukuk bakımından Kadastro Kanunu m.16/B; mera, yaylak, kışlak ve benzeri orta mallarının sınırlandırılması ve özel siciline yazılması ile yol, meydan, köprü gibi orta mallarının haritada gösterilmesini ayrı düzenler. Özel sicile yazım, özel mülkiyet tescili değildir. Kanunun 18. maddesi de orta mallarının kazandırıcı zamanaşımıyla edinilemeyeceğini belirtir. Bu nedenle uzun süre kullanmak veya araziyi boş görmek, tek başına mülkiyet hakkı sağlamaz. Önce taşınmazın gerçekten hangi hukuki gruba girdiği belirlenmelidir.
Hangi bilgi, hangi kaynağa dayanıyor?
Kaynaklar, kapsam ve güncellik notları aşağıda gösterilir.
- Adalet Bakanlığı Hukuk Sözlüğü ↗
Arâzi-i metrûke maddesi · Kaynak kaydı: 2026-10-08
- Kaynak paketindeki [1] numaralı atıf
Paketin kayıtlı kapsamı ile sınırlı; bağımsız güncel hukuk ve erişim QA'sı bekleniyor.
- Tamamlayıcı resmî kaynak ↗
MAPEG resmî alan adında Kanunname-i Arazi birincil metni. Arama sonucunda m.5 bütün olarak okundu; yol ile köy/kasaba halkına tahsisli mera örnekleri doğrudan yer alıyor. PDF açma 502, doğrudan HTTP alma zaman aşımı verdi. · Kaynak kaydı: 2026-10-08
- Kaynak paketindeki [2] numaralı atıf
Paketin kayıtlı kapsamı ile sınırlı; bağımsız güncel hukuk ve erişim QA'sı bekleniyor.
- Tamamlayıcı resmî kaynak ↗
Suat Şimşek, Türk Hukukunda ve Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesinde Mülkiyet Hakkı, Maliye Bakanlığı Strateji Geliştirme Başkanlığı, 2011/413. PDF tam metni açıldı: basılı s.103 (PDF 0 tabanlı 140) metruk arazi tanımı ve m.5 alıntısı; basılı s.116 (PDF 0 tabanlı 153) dipnot93 aynı maddeyi tam aktarır. Kanun özgün nüshası değil, resmî kurum yayını içinde doğrudan tarihî hüküm alıntısıdır. · Kaynak kaydı: 2026-10-08
- Kaynak paketindeki [3] numaralı atıf
Paketin kayıtlı kapsamı ile sınırlı; bağımsız güncel hukuk ve erişim QA'sı bekleniyor.
- Tamamlayıcı tarihî kaynak ↗
Hacı Mehmet Günay, METRÛK, TDV İslâm Ansiklopedisi (2004): Arazi Kanunnâmesi 5. madde sınıfları; ortak kullanıma tahsis, sahipsiz bırakma ayrımı; orta malları benzerliği. Kurumsal ansiklopedi, kanunun özgün metni değildir. · Kaynak kaydı: 2026-10-08
- Kaynak paketindeki [4] numaralı atıf
Paketin kayıtlı kapsamı ile sınırlı; bağımsız güncel hukuk ve erişim QA'sı bekleniyor.
- Tamamlayıcı resmî kaynak ↗
Türk Tarih Kurumu Belleten: 1858 Kanunnâme'nin tarihî arazi sınıflarını ele alan özgün araştırma; güncel hukuk kaynağı değildir. · Kaynak kaydı: 2026-10-08
- Kaynak paketindeki [5] numaralı atıf
Paketin kayıtlı kapsamı ile sınırlı; bağımsız güncel hukuk ve erişim QA'sı bekleniyor.
- 3402 sayılı Kadastro Kanunu ↗
m.16/B,18 · Kaynak kaydı: 2026-10-08
- Kaynak paketindeki [6] numaralı atıf
Paketin kayıtlı kapsamı ile sınırlı; bağımsız güncel hukuk ve erişim QA'sı bekleniyor.
Yayın onayı: Av. Mertcan Turan tarafından verilmiştir. Yayın onayı ile kaynakların güncellik kontrolü farklıdır. Kaynak kayıtlarındaki tarih ve sınırlamaları inceleyin; işlem öncesinde yürürlükteki mevzuatı doğrulayın.
Sorumluluk reddi ve kullanım beyanı
Bu yayın genel bilgilendirme amaçlıdır; kişiye veya dosyaya özgü hukuki görüş, hukuki hizmet ya da sonuç garantisi değildir. Mevzuat ve uygulama değişebilir; somut olayın özellikleri ayrıca değerlendirilmelidir.
İçeriği okumak, video izlemek, belge oluşturmak veya aracı kullanmak avukatlık ilişkisi kurmaz. Süreli işlemler için bu siteden yanıt veya randevu onayı beklemeyin. Bu beyan emredici mevzuattan doğan ve hukuken sınırlandırılamayan yükümlülükleri ortadan kaldırmaz.
Yayın ve kullanım ilkeleri ↗MESLEKİ VE İLETİŞİM BİLGİLERİ
Av. Mertcan Turan
İzmir Barosu · Sicil 17004 · Bornova, İzmir
Bu bölüm yalnız kimlik ve iletişim bilgisi sunar. İçeriğin okunması avukatlık ilişkisi kurmaz; sonuç veya hizmet taahhüdü içermez.
Mertcan Turan Hukuk ve Danışmanlık OfisiBornova · İzmir