Aşikâr ne demektir? Hukuki metinlerde kullanım ve ispat ayrımı

Giriş

Aşikâr, açıkça görülen, besbelli olan veya gizli olmayan demektir. Günlük dilde bir durumun kolayca fark edildiğini vurgular. Adalet Bakanlığı Hukuk Sözlüğünde de sözcük bu anlamıyla yer alır. Tek başına özel bir dava türünün, delilin veya hukuki yaptırımın adı değildir.

Cümle içinde nasıl kullanılır?

“İki belge arasındaki tarih farkı aşikâr” denildiğinde farkın açıkça görülebildiği anlatılır. Bu ifade, belgelerden hangisinin doğru olduğunu veya farklılığın hangi hukuki sonucu doğuracağını tek başına açıklamaz. Kelimeyi “açıkça belli” sözleriyle değiştirmek, cümlenin temel anlamını çoğu zaman korur.

Bir dilekçede “karşı tarafın kusuru aşikârdır” yazılması ise o tarafın kusurunun mahkemece kabul edildiği anlamına gelmez. Bu, dilekçeyi yazanın değerlendirmesidir. Kusura dayanak gösterilen olayların, ilgili hukuk kuralının ve delillerin ayrıca ortaya konulması gerekir.

Aşikâr olan her şey ispattan muaf mıdır?

Sözcüğün gündelik anlamı ile yargılamadaki ispat kuralları karıştırılmamalıdır. HMK m.187, uyuşmazlığın çözümünde etkili çekişmeli vakıaların ispatını düzenler; herkesçe bilinen ve ikrar edilmiş vakıaları çekişmeli saymaz. Ancak bir tarafın kendi iddiasına “aşikâr” demesi, onu kendiliğinden herkesçe bilinen vakıa hâline getirmez.

HMK m.190'a göre, özel düzenleme yoksa ispat yükü iddia edilen vakıadan kendi lehine hukuki sonuç çıkaran tarafa aittir. HMK m.194 de vakıaların somutlaştırılmasını ve hangi delilin hangi vakıa için gösterildiğinin açıkça belirtilmesini ister. Bu nedenle “zaten ortada” demek yerine olayın ne zaman, nasıl gerçekleştiği ve neyle desteklendiği açıklanmalıdır.

Aleniyet ile aynı şey mi?

Aleniyet, açıklık anlamıyla yakın görünse de yargılama bağlamında duruşma ve kararın bildirilmesinin kamuya açıklığıyla ilgilidir; HMK m.28'de ayrıca düzenlenir. Aşikâr ise cümlede bir durumun belirginliğini anlatabilir. Bir duruşmanın aleni olması, orada ileri sürülen her iddianın doğru veya ispatlanmış olması demek değildir.

Hukuki bir metni okurken “aşikâr” sözcüğünün hangi olayı nitelediğine ve bunun tarafın iddiası mı yoksa mahkemenin gerekçeli tespiti mi olduğuna bakın. Kelime güçlü bir anlatım sağlar; delilin ve hukuki gerekçenin yerine geçmez.