Asli ne demektir? Hukuki kullanımları ve sınırları

Giriş

Asli, birincil, temel alınan veya asıl olan anlamında kullanılan bir sıfattır. TDK sözlüğü bu anlamları ayrı ayrı gösterir; Adalet Bakanlığının Hukuk Sözlüğünde de birincil ve temel alınan karşılıkları bulunur. Hukuk metinlerinde sözcüğün sonucu, birlikte kullanıldığı kavrama göre değişir. Her yerde aynı hak, öncelik veya sorumluluk türünü kuran bağımsız bir terim değildir. [1, 2]

Asli olan mutlaka önce mi gelir?

Günlük anlatımda bir işin asli unsuru denildiğinde temel unsur kastedilebilir. Bundan her durumda zaman bakımından önce gelme, daha fazla para alma veya diğer kişilere üstün olma sonucu çıkarılamaz. Örneğin bir belgedeki asli görev ifadesini anlamak için görevin ne olduğu ve hangi düzenlemeye dayandığı incelenmelidir. Kelimenin sözlükte birincil karşılığının bulunması, başlı başına bir sıra cetveli veya öncelik kuralı değildir.

Asli müdahale örneği

HMK m.65'te asli müdahale, devam eden yargılamanın konusu olan hak veya şey üzerinde kendisi de hak iddia eden üçüncü kişinin, hüküm verilmeden önce iki tarafa karşı aynı mahkemede dava açmasıyla ilgilidir. Bu dava asıl yargılamayla birlikte yürütülüp karara bağlanır. Burada asli kelimesi yalnız “önemli katılım” anlamında okunamaz; maddede belirli bir usul kurumu düzenlenmiştir. [3]

Ferî müdahalede ise üçüncü kişi, kazanmasında hukuki yararı bulunan tarafın yanında ona yardımcı olmak için yer alır. HMK m.66'daki bu yol ile kendi hakkını ileri sürerek dava açmak aynı değildir. Başvurunun adı kadar talebin içeriği ve tarafların kim olduğu önemlidir. [3]

Suçun unsurları yalnız niyetten mi oluşur?

Hayır. Asli sözcüğünü açıklarken bütün suçların temel unsurunu yalnız failin niyeti olarak göstermek doğru değildir. TCK m.21 kastı, m.22 ise kanunda açıkça gösterilen taksirli suçları düzenler. Somut suçun kanuni unsurları ve sorumluluk koşulları ayrı ayrı değerlendirilmelidir. “Asli” nitelemesi bu incelemenin yerini tutmaz. [4]

Bir karar veya sözleşmede bu kelimeyi gördüğünüzde önce tam ifadeyi belirleyin: Asli müdahale mi, asli görev mi, başka bir kavram mı? Ardından o kavrama ilişkin hükmü okuyun. Aynı sıfatın kullanılmasından farklı hukuk alanları arasında otomatik sonuç taşınmamalıdır.