Atipik nedir? Sözleşmelerde ne anlama gelir?

Giriş

Atipik, alışılmış örneğe veya belirli bir tipe uymayan anlamında kullanılır. Adalet Bakanlığının Hukuk Sözlüğündeki tanım da kelimenin örnek dışı ve tipik olmayan yönünü vurgular. Terim, kullanıldığı alana göre açıklanmalıdır: Bir sözleşme için atipik denilmesiyle tıbbi bir raporda aynı kelimenin geçmesi aynı değerlendirme değildir. [1]

Atipik sözleşme ne demektir?

Sözleşmeler alanında atipik ifadesi, kanunda özel olarak düzenlenmiş sözleşme tiplerinden birine bütünüyle yerleşmeyen yapıları açıklamak için kullanılabilir. Taraflar bazen farklı sözleşmelerin edimlerini bir araya getirir; bazen kendilerine özgü bir ilişki kurar. Ancak kullanılan adın yaygın veya yabancı olması, tek başına sözleşmenin hangi hukuki kurallara tabi olduğunu belirlemez.

Türk Borçlar Kanunu'nun 26. maddesi, kanuni sınırlar içinde sözleşmenin içeriğini belirleme özgürlüğünü tanır. Dolayısıyla kanunda ayrı bir başlıkla düzenlenmemiş bir anlaşma, sırf bu nedenle geçersiz sayılmaz. Buna karşılık sözleşme özgürlüğü sınırsız değildir; 27. maddedeki emredici kurallar, kamu düzeni, kişilik hakları ve diğer geçersizlik sebepleri değerlendirilir. [2]

İsmi farklıysa kurallar değişir mi?

Bir metne “iş birliği”, “üyelik” veya “özel paket” yazılması, üstlenilen borçları ortadan kaldırmaz. TBK m.19'a göre sözleşmenin türü ve içeriği değerlendirilirken tarafların gerçek ve ortak iradesi esas alınır. Yazılım geliştirme, bakım ve kullanım hakkını birlikte içeren bir anlaşmada da her yükümlülüğün ne olduğu açıklığa kavuşturulmalıdır. Bu örnek, bütün yazılım sözleşmelerinin aynı hukuki türe girdiği anlamına gelmez. [2]

Hangi noktalar incelenmeli?

Kimin ne teslim edeceği, bedel, süre, kabul ölçütleri, ayıp veya eksik işin giderilmesi, sona erme ve iade koşulları açık olmalıdır. Uygulanacak özel hükümler, ilişkinin içeriğine ve tarafların sıfatına göre seçilir. “Atipik” etiketi, tüketiciyi koruyan veya başka bir alanda emredici nitelik taşıyan kurallardan kaçınma yolu değildir.

Şekil ve ispat da ayrı sorulardır. TBK m.12'deki şekil serbestisi genel kural olmakla birlikte, özel şekil koşulları saklıdır. Sonuç olarak atipik, kendi başına “hukuka aykırı”, “kuralsız” veya “bağlayıcı olmayan” demek değildir; anlaşmanın somut yapısının incelenmesini gerektiren bir nitelemedir. [2]