Boşanma Sürecinde Çocuğun Yurt Dışına Kaçırılma Riskine Karşı Alınabilecek Hukuki Tedbirler

Kısa cevap

Boşanma veya velayet davaları, ebeveynler arasında anlaşmazlıkların yoğun yaşandığı hassas süreçlerdir. Çocuğun hukuka aykırı biçimde yurt dışına götürülmesi veya orada alıkonulması riski varsa gecikmeden hukuki koruma talep edilmesi gerekebilir. Uygun önlem; velayet düzenine, mevcut kararlara, çocuğun durumuna ve somut risklere göre belirlenir. [4]

Çocuğun Yurt Dışına Çıkarılmasını Engellemek İçin Yurt Dışı Çıkış Yasağı Tedbiri Nedir?

Çocuğun yurt dışına çıkışının geçici olarak durdurulması, uygulanabildiği durumlarda çocuğun korunmasına yönelik bir önlemdir. Her boşanma veya velayet davasında kendiliğinden uygulanmaz. 5717 sayılı Kanun'un 24. maddesi, bu Kanun kapsamındaki iade veya kişisel ilişki kurulması işlemleri sürerken böyle bir tedbire açıkça yer verir. Olağan boşanma veya velayet davasında istenen önlemin dayanağı ve sınırları ayrıca değerlendirilmelidir. [5, 6]

İhtiyati Tedbir Olarak Yurt Dışı Çıkış Yasağının Hukuki Niteliği

Türk Medeni Kanunu’nun 169. maddesi boşanma davası süresince çocukların bakım ve korunmasına ilişkin geçici önlemleri düzenler. Kanun’un 346. maddesi ise çocuğun menfaati ve gelişmesi tehlikeye düştüğünde, ana ve baba duruma çare bulamaz veya buna güçleri yetmezse uygun koruma önlemlerinin alınmasını öngörür. Yurt dışına çıkışı sınırlayan bir talepte Anayasa’nın seyahat hürriyeti ve ölçülülük güvenceleri de gözetilmelidir. [4, 5]

HMK kapsamında ihtiyati tedbir isteniyorsa talep sebebi ve tedbirin türü açıklanmalı; haklılık yaklaşık olarak ispat edilmelidir. Tam ispat aranmaması, delil veya emare gerekmemesi anlamına gelmez. Yabancı vatandaşlık veya yurt dışında bir düzenin bulunması, diğer somut olgularla birlikte değerlendirilir. [7]

Çocuğun Üstün Yararı İlkesi Çerçevesinde Tedbirin Önemi

Çocuğun güvenliği, eğitimi, yerleşik yaşamı, yaşı ve her iki ebeveynle ilişkisi birlikte değerlendirilmelidir. Çocuğun kendi seyahat ve aile hayatına ilişkin hakları da dikkate alınır. Tedbirin gerekçesi, kapsamı ve süresi somut ihtiyaca uygun olmalı; değişen koşullarda yeniden değerlendirme yapılmalıdır. [4, 5, 7]

Mahkemeden Koruma Talep Etme Usulü

Boşanma veya velayet davasında talep, davaya bakan aile mahkemesine sunulur. HMK'ya göre dava öncesi ihtiyati tedbir, esas uyuşmazlıkta görevli ve yetkili mahkemeden istenir. 5717 sayılı Kanun kapsamındaki başvurularda özel görev ve yetki kuralları uygulanır. [6, 7]

Dilekçede mevcut velayet kararları, riskin nedenleri ve talep edilen önlem açıklanmalıdır. Örneğin çocuğun geri getirilmeyeceğine ilişkin mesajlar veya bu yöndeki hazırlıklar, hukuka uygun delillerle sunulabilir. Hakların derhâl korunmasının zorunlu olduğu hâllerde HMK m.390/2 uyarınca karşı taraf dinlenmeden karar verilebilir. [7]

Mahkeme Kararının İlgili Kurumlara Bildirilmesi ve Uygulanması

Bir tedbir kararı verildiğinde, kararın kapsamına göre yetkili makamlara iletilmesi ve uygulama işlemlerinin takibi önem taşır. Çocuğun kimlik bilgileri, kararın süresi ve içeriği açık olmalıdır. Karar alınmış olması tek başına sınır geçişinin fiilen önlendiğine dair bir güvence olarak görülmemelidir. [6, 7, 8]

Pasaport başvurusu da ayrıca incelenmelidir. Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğünün açıklamasına göre boşanma sonrasında velayet sahibinin muvafakati yeterlidir. Devam eden boşanma davasında geçici velayet kararı varsa o ebeveyn başvurur; böyle bir ara karar yoksa ebeveynlerin birlikte başvurması gerekir. Bu açıklama pasaport düzenlenmesine ilişkindir; seyahatin hukuka uygunluğu ve mevcut tedbirler ayrıca değerlendirilir. [10]

Türk Medeni Kanunu ve Lahey Sözleşmesi Hükümlerinin Rolü

Diğer ebeveynin rızasının bulunmaması, tek başına her seyahatin hukuka aykırı kaçırma olduğu sonucunu doğurmaz. Velayet hakkının kapsamı, mevcut kararlar ve çocuğun yaşam düzeni değerlendirilir. 1980 Lahey Sözleşmesi açısından haksız götürme veya alıkoyma, çocuğun hemen önceki mutat meskeni hukukuna göre tanınan ve olay sırasında fiilen kullanılan ya da götürme veya alıkoyma gerçekleşmeseydi kullanılacak olan velayet hakkının ihlaline dayanır. [4, 9]

Türkiye'nin de taraf olduğu Sözleşme, şartları gerçekleştiğinde 16 yaşını doldurmamış çocuğun mutat mesken ülkesine süratle dönüşünü amaçlar. Sözleşme'nin ilgili iki ülke arasında yürürlükte bulunması ve varsa katılıma kabul ilişkisi kontrol edilmelidir. İade istisnaları bulunduğundan sonuç otomatik değildir; iade kararı velayetin esasını belirlemez. [9, 11, 12]

Uluslararası iade veya kişisel ilişki başvurularında Adalet Bakanlığı merkezî makam olarak görev yapar. Başvuru yolu ve gerekli belgeler, çocuğun bulunduğu ülke ve olayın özellikleri dikkate alınarak belirlenmelidir. [8]

Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır. Somut riskte alınabilecek tedbirler, ilgili dosya ve ülkelerin hukuku incelenerek belirlenmelidir.