İşçinin alkol veya uyuşturucu kullanması ve haklı fesih

Kısa cevap

4857 sayılı İş Kanunu'nun 25/II-d maddesi, işyerine sarhoş veya uyuşturucu madde almış olarak gelmeyi ve işyerinde bu maddeleri kullanmayı işveren açısından haklı nedenle derhal fesih sebepleri arasında sayar. Değerlendirmede kullanımın nerede gerçekleştiği, işçinin işe hangi durumda geldiği, kanuni istisnalar ve olayın nasıl ispatlandığı önemlidir.

İşe alkollü gelmek ile işyerinde içmek

Kanun, işyerine alkol bakımından sarhoş gelmekten söz eder. İşyeri dışında alkol kullanıldığının anlaşılması ile işyerine sarhoş gelme aynı olgu değildir. İşyerinde alkollü içki kullanılması ise ayrı düzenlenmiştir; bu durumda ayrıca sarhoş olma koşulu yazılı değildir. Uyuşturucu madde almış olarak işe gelme ve işyerinde uyuşturucu kullanma da maddede ayrıca yer alır.

İşyeri yalnız üretim alanından ibaret değildir. İş Kanunu'nun 2. maddesine göre dinlenme, yemek ve benzeri eklentiler ile araçlar da işyeri kapsamına girebilir. Olayın yeri bu nedenle doğru belirlenmelidir.

Alkole ilişkin istisnalar

6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu'nun 28. maddesi, işverenin işyeri eklentilerinde hangi koşullarda alkollü içki içilebileceğini belirlemesine izin verir. Ayrıca alkollü içki üretilen işyerlerinde çalışıp işin gereği üretileni denetlemekle görevlendirilenler, içki satılan veya içilen işyerlerinde işi gereği içmek zorunda olanlar ve işinin niteliği gereği müşterilerle birlikte içki içmek zorunda olanlar için özel hükümler bulunur. Bunlar uyuşturucu kullanımına izin veren genel istisnalar değildir.

Bu yüzden yalnızca “işyerinde alkol kullanıldı” tespitinden hareketle, olayın koşullarını incelemeden kesin fesih sonucu çıkarılmamalıdır.

Olayın ispatı ve fesih süresi

Olayın tarihi, yeri, gözlenen davranışlar, tanıkların doğrudan bildikleri ve varsa hukuka uygun biçimde alınmış sağlık değerlendirmesi birlikte ele alınmalıdır. Sonradan hazırlanmış genel ifadeler yerine somut olayın kaydı önem taşır. Sağlık verilerinin elde edilmesi ve paylaşılmasında ilgili hukuki kurallara uyulmalıdır.

İş Kanunu'nun 26. maddesi uyarınca bu kapsamdaki fesih hakkı, davranışın öğrenilmesinden başlayarak altı iş günü ve her hâlde fiilden itibaren bir yıl içinde kullanılmalıdır. İşçinin olayda maddi çıkar sağlaması durumunda bir yıllık sınır uygulanmaz. Öğrenme tarihi ile olay tarihi birbirine karıştırılmamalıdır.

Bir fesih uyuşmazlığında, haklı sebebin oluşup oluşmadığıyla birlikte bu süreler de incelenir. İşverenin fesih gerekçesi ve delilleri ile işçinin açıklamaları somut olay üzerinden değerlendirilir.