Marka hakkını sona erdiren sebepler: yenilememe, vazgeçme, hükümsüzlük ve iptal

Konuya özel açıklama

Tescilli marka koruması; süresinde yenileme yapılmaması, haktan vazgeçme, mahkemenin hükümsüzlük kararı veya Türk Patent ve Marka Kurumunun iptal kararı nedeniyle tamamen ya da ilgili mal ve hizmetler yönünden sona erebilir. Bu yolların sebepleri, başvuru mercileri ve etkili oldukları tarihler farklıdır. Özellikle kullanmama nedeniyle iptal için 2026’da kural olarak TÜRKPATENT’e başvurulur; eski metinlerdeki genel “mahkemede iptal davası açılır” anlatımı güncel başvurular bakımından doğru değildir.

Koruma süresi ve yenileme

6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu’nun 23. maddesine göre tescilli markanın koruma süresi başvuru tarihinden itibaren on yıldır. Koruma onar yıllık dönemlerle yenilenebilir. Yenileme talebi ve ücret bilgisi, koruma süresinin sona ermesinden önceki altı ay içinde Kuruma sunulmalıdır. Bu dönem kaçırılırsa sona ermeden sonraki altı ay içinde ek ücretle yenileme yapılabilir.

Her iki süreyi de geçiren marka sahibi, eski tescilin devam ettiğini varsaymamalıdır. Yeniden başvuru, önceki başvurunun tarihini ve önceliğini kendiliğinden geri getirmez. Yenileme yalnız belirli mal veya hizmetler için yapılabileceğinden, ödeme kadar yenilenen kapsamın da kontrolü gerekir. Sicildeki başvuru tarihi, koruma bitişi, hak sahibi ve vekil bildirimleri birlikte izlenmelidir.

Marka hakkından vazgeçme

SMK m.28 uyarınca marka sahibi, tescil kapsamındaki mal veya hizmetlerin tamamından ya da bir kısmından vazgeçebilir. Vazgeçme yazılı olarak Kuruma bildirilir ve sicile kayıt tarihinde sonuç doğurur. Ancak sicile kaydedilmiş hak ve lisans sahiplerinin izni olmadan vazgeçilemez. Üçüncü kişinin hak sahipliği iddiası için alınan tedbir sicile kaydedilmişse onun izni de önem taşır.

Bu nedenle faaliyeti durdurmak veya markayı artık kullanmak istememek, tek başına sicilde vazgeçme işlemi değildir. Devir, lisans, rehin ve devam eden uyuşmazlıklar kontrol edilmeden talep verilmemelidir. Tescil öncesi başvurunun geri çekilmesiyle tescil edilmiş haktan vazgeçme de ayrı işlemlerdir.

Kullanmama ve diğer iptal sebepleri

SMK m.9 ve 26 kapsamında, tescilden itibaren beş yıl içinde haklı sebep olmadan Türkiye’de ilgili mal veya hizmetler için ciddi biçimde kullanılmayan ya da kullanımına kesintisiz beş yıl ara verilen marka iptal edilebilir. Beş yılın dolması markayı otomatik olarak sicilden silmez; talep ve inceleme gerekir. Kullanımın markanın hangi mal ve hizmetleriyle ilgili olduğu faturalar, satış kayıtları, reklamlar ve diğer delillerle gösterilir.

Markanın ayırt edici karakterini değiştirmeyen farklı unsurlarla kullanılması, yalnız ihracat amacıyla mal veya ambalaj üzerinde kullanılması ve sahibinin izniyle başkası tarafından kullanılması da kanundaki koşullarla dikkate alınır. İptal talebinden önce kullanıma başlanmasının etkisi ve talep beklentisiyle yapılan son üç aylık kullanım için m.26/4’teki özel kural ayrıca incelenir.

Markanın sahibinin davranışı veya gerekli önlemleri almaması sonucu yaygın ürün adına dönüşmesi, izinli kullanımın halkı özellikle nitelik, kalite veya coğrafi kaynak yönünden yanıltması ve garanti/ortak marka kurallarına aykırılık da iptal sebebi olabilir. Bir markanın günlük dilde sık kullanılması, tek başına iptal edildiğini göstermez.

İptal ile hükümsüzlük arasındaki fark

SMK m.26’nın yürürlüğe girdiği 10 Ocak 2024’ten itibaren iptal yetkisi TÜRKPATENT’tedir. Geçici m.4 uyarınca o tarihte mahkemede görülmekte olan iptal davaları mahkemede sonuçlandırılır. Kurum kararlarına karşı kanuni itiraz ve yargı yolları ayrıca değerlendirilir.

Hükümsüzlük ise SMK m.5 veya 6’daki tescil engellerine dayanır ve m.25 uyarınca mahkemeden istenir. Önceki hakla çatışma, kötü niyet veya mutlak ret nedenleri bu kapsamda incelenebilir. Hükümsüzlük davasında Kurum değil, sicildeki marka sahibi veya hukuki halefi muhatap alınır.

Sonuç hangi tarihten itibaren doğar?

Hükümsüzlük kural olarak başvuru tarihine kadar geriye etkili olur. İptal kararı esas olarak talebin Kuruma sunulduğu tarihten itibaren etkilidir; şartları varsa daha önceki bir tarih istenebilir. Önceden uygulanmış sözleşmeler ve kesinleşmiş, uygulanmış tecavüz kararları için SMK m.27’de istisnalar vardır. Yalnız bazı mal veya hizmetleri ilgilendiren sebep, kısmi sonuç doğurabilir. Somut değerlendirmede sicil dökümü, kullanım dosyası, sözleşmeler ve tebligatlar birlikte incelenmelidir.