Ortak Velayet Nedir? Çocuğun Üstün Yararı, Şartları ve 2026 Hukuki Çerçevesi

Ortak velayet ne anlama gelir

Ortak velayet, çocuğun bakımına, eğitimine ve önemli yaşam kararlarına ilişkin velayet yetkisinin anne ve baba tarafından birlikte kullanılmasıdır. Çocuğun zamanının mutlaka yarı yarıya iki evde geçmesi anlamına gelmez. Hukuki karar alma yetkisi, çocuğun fiilen nerede yaşayacağı, diğer ebeveynle kişisel ilişkisi ve giderlerin karşılanması ayrı ayrı düzenlenmelidir. Boşanma sonrasında ortak velayet, yalnız ebeveynlerden biri istediği için otomatik doğan bir hak değildir.

Türk Medeni Kanunu nasıl düzenliyor

TMK 336'ya göre evlilik devam ettiği sürece anne ve baba velayeti birlikte kullanır. Ortak hayata son verilmesi veya ayrılıkta hâkim velayeti eşlerden birine verebilir; maddede boşanma bakımından çocuğun bırakıldığı tarafa ait olacağı belirtilir. 7 Ekim 2026 tarihinde kontrol edilen resmî metinde bu yapı korunmaktadır. Dolayısıyla “2026 yılında Medeni Kanun ortak velayeti bütün boşanmalar için benimsedi” biçiminde bir açıklama yapılamaz.

Bununla birlikte anayasal güvenceler, uluslararası düzenlemeler ve yargısal değerlendirme çerçevesinde boşanma sonrası ortak velayet mümkün görülebilmektedir. Anayasa Mahkemesinin Hilal Erdaş başvurusuna ilişkin 6 Ekim 2021 tarihli kararını açıklayan resmî duyuru, ortak kullanımın somut koşullara göre çocuğun yararına uygun olabileceğini; ebeveynlerin iradesi, çatışma düzeyi ve uygulanabilirlik araştırılmadan karar verilmemesi gerektiğini ortaya koymaktadır. Bu yaklaşım, her dosyada aynı sonucun çıkacağı anlamına gelmez.

Mahkeme hangi koşulları araştırır

Belirleyici ölçüt çocuğun üstün yararıdır. Çocuğun mevcut bakım düzeni, okul ve sağlık ihtiyaçları, kardeşleriyle ilişkisi, ebeveynlerin bakım imkânları ve aralarındaki iletişim birlikte değerlendirilir. İki evin birbirine uzaklığı veya ebeveynlerin çalışma saatleri, hazırlanacak düzenin günlük yaşamda yürüyüp yürümeyeceğini etkiler. Yalnız yüksek gelirli olmak ya da boşanmada daha az kusurlu bulunmak velayeti kendiliğinden belirlemez.

Anne ve babanın ortak karar almaya istekli olması önemlidir; ancak bir protokole “ortak velayet” yazılması mahkemeyi kendiliğinden bağlamaz. Tarafların bu konudaki görüşleri açıkça alınmalı, çocuğa yansıyan çatışmalar ve varsa şiddet veya güvenlik riski araştırılmalıdır. Ciddi güvenlik sorunları bulunan bir ilişkide, ebeveynleri sürekli ortak karar almaya zorlamak çocuğun ve bakım verenin korunmasıyla bağdaşmayabilir. Somut bulgular gerektiğinde sosyal inceleme ve uzman değerlendirmesiyle desteklenmelidir.

Çocuğun görüşü ve bakım planı

Çocuğun görüşü yaşına ve olgunluğuna uygun biçimde alınmalı, baskı altında ebeveyn seçmesi istenmemelidir. Kanunda bütün velayet dosyaları için geçerli “sekiz yaşından sonra karar çocuğa bırakılır” şeklinde bir kural yoktur. Çocuğun söyledikleri önemlidir; fakat mahkeme bunları güvenlik, gelişim ve yaşam koşullarıyla birlikte değerlendirir. Görüşün hangi ortamda ve nasıl alındığı da sonucu etkileyebilir.

Ortak velayet isteniyorsa uygulanabilir bir bakım planı hazırlanması yararlıdır. Okul seçimi, önemli sağlık kararları, tatiller, günlük teslim saatleri, bilgi paylaşımı ve acil durumlarda iletişim açıklaştırılmalıdır. Örneğin çocuğun okul haftasında nerede kalacağı belirlenmeden yalnız “eşit süre” yazılması yeni uyuşmazlıklar doğurabilir. Plan, çocuğun sürekli yolculuk yapmasına veya okul düzeninin bozulmasına yol açmamalıdır.

Nafaka ve sonradan değişiklik

Ortak velayet, çocuğun bakım ve eğitim giderlerine katılma yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz. Çocuğun ihtiyaçları, hangi masrafı kimin üstlendiği ve ebeveynlerin mali güçleri dikkate alınarak gider paylaşımı veya iştirak nafakası değerlendirilir. Sırf kararın adında “ortak” sözcüğü bulunması, nafakanın hiçbir durumda istenemeyeceği anlamına gelmez.

Koşullar sonradan değişirse velayet ve kişisel ilişki düzeni yeniden değerlendirilebilir. Taşınma, bakımın aksaması veya çocuğun ihtiyaçlarındaki değişim tek başına slogan olarak ileri sürülmemeli; mevcut düzenin çocuğun yararına etkisi somut belgelerle açıklanmalıdır. Yeni bir karar alınana kadar mevcut mahkeme kararının kendiliğinden hükümsüz kaldığı varsayılamaz. Ortak velayet talebi hazırlanırken amaç, ebeveynler arasında biçimsel eşitlik göstermekten önce çocuk için güvenli ve sürdürülebilir bir yaşam düzeni kurmaktır.