Sahte profil oluşturmak suç mudur?

Konuya özel açıklama

Sahte profil oluşturmak suç mudur?

Sosyal medyada bir hesabın takma adla açılmış olması, ceza sorumluluğunu belirlemek için tek başına yeterli değildir. Kullanılan veriler ve hesap üzerinden gerçekleştirilen fiiller, kanunda tanımlanan suçların unsurları bakımından değerlendirilir. Ancak hesap başka bir kişinin kimliği veya fotoğrafıyla açılmış, özel görüntüler yayımlanmış ya da hesap üzerinden tehdit, hakaret veya dolandırıcılık yapılmışsa ceza sorumluluğu doğabilir. Değerlendirme, hesabın adına değil kullanılan verilere ve gerçekleştirilen fiile göre yapılır.

Bir hesabın platform kurallarına aykırı olması da otomatik olarak suç işlendiği anlamına gelmez. Ceza verilebilmesi için kanunda tanımlanan suçun bütün unsurlarının gerçekleşmesi gerekir. Bu ayrım, TCK m.2’deki suçta ve cezada kanunilik ilkesinin sonucudur.

Başkasının adı veya fotoğrafı kullanılmışsa

Bir kişinin belirlenmesini sağlayan ad, fotoğraf ve benzeri bilgiler kişisel veri niteliği taşıyabilir. Bu bilgilerin hukuka aykırı biçimde kaydedilmesi TCK m.135; başkasına verilmesi, yayılması veya ele geçirilmesi TCK m.136 bakımından değerlendirilir. Her iki suçun fiilleri ve yaptırımları farklıdır:

• TCK m.135/1’de hukuka aykırı kişisel veri kaydı için bir yıldan üç yıla kadar hapis cezası öngörülür.
• TCK m.136/1’de hukuka aykırı verme, yayma veya ele geçirme için iki yıldan dört yıla kadar hapis cezası öngörülür.

Bu aralıklar temel düzenlemelerdir; nitelikli hâller, diğer suçlar ve somut olayın özellikleri ayrıca değerlendirilir. Her izinsiz fotoğraf kullanımına otomatik olarak aynı cezanın uygulanacağını söylemek doğru değildir.

Fotoğrafın herkese açık bir profilde bulunması, onu başka bir kişinin kimliğine bürünmek amacıyla kullanmak için sınırsız izin verildiği anlamına gelmez. Buna karşılık hukuka aykırılık incelemesi yalnızca açık rızanın bulunup bulunmamasından ibaret değildir. Kullanım amacı, kapsamı, kişinin tanınabilirliği ve varsa hukuka uygunluk sebebi birlikte ele alınır.

Özel görüntü ve yazışmalar paylaşılmışsa

Özel hayata ilişkin görüntü veya seslerin hukuka aykırı ifşası TCK m.134/2’de ayrıca düzenlenmiştir; temel ceza iki yıldan beş yıla kadar hapistir. Özel hayatın gizliliğini ihlal suçunun m.134/1’deki temel hâli ise bir yıldan üç yıla kadar hapis cezasına tabidir. Gizliliğin görüntü veya ses kaydıyla ihlal edilmesinde bu fıkradaki ceza artırılır.

Özel yazışmanın paylaşılması her zaman yalnızca m.134 ile açıklanamaz. Haberleşmenin içeriği, paylaşan kişinin haberleşmenin tarafı olup olmadığı ve yayının biçimi bakımından TCK m.132 de incelenir. Bu nedenle bütün görüntü, ses ve mesaj paylaşımlarını tek bir ceza aralığında toplamak yanıltıcıdır.

Hesaptan başka suçlar da işlenmiş olabilir

Sahte hesapla para istenmesi, tehditte bulunulması veya kişinin itibarını hedef alan içerik yayımlanması ayrı suç tiplerini gündeme getirebilir. Örneğin dolandırıcılık bakımından hile, aldatma, zarar ve yarar unsurları; hakaret bakımından kullanılan sözlerin içeriği ve bağlamı araştırılır. Hesap açılmış olması bu suçların işlendiğini tek başına kanıtlamaz.

İlk aşamada ne yapılmalı?

Önce hesabın tam bağlantısını, kullanıcı adını, ilgili içeriklerin bağlantılarını, görüldükleri tarih ve saati saklayın. Ekran görüntüsünde içeriğin kaynağının anlaşılmasına dikkat edin; mesajların asıllarını silmeyin. Hesap kapanabileceği için gerektiğinde hukuka uygun delil tespiti seçeneklerini değerlendirin. Başkasının hesabına izinsiz girerek delil toplamaya çalışmayın.

Platformun taklit hesap veya kişilik hakkı ihlali bildirim yolunu kullanabilirsiniz. Bu bildirim ceza şikâyetinin yerine geçmez. Suç şüphesi varsa CMK m.158 uyarınca Cumhuriyet başsavcılığına veya kolluğa başvurulabilir. Hesabı kullananın kimliğini bilmiyorsanız bunu başvuruda açıkça belirtin; tahmini bir kişiyi kesin fail gibi göstermeyin.

Şikâyet ve kişilik hakkının korunması

Şikâyete bağlılık, hangi suçun oluştuğuna göre değişir. TCK m.139, kişisel verilerin kaydedilmesi, hukuka aykırı verilmesi veya ele geçirilmesi ve verilerin yok edilmemesini aynı bölümdeki şikâyete bağlı suçlardan ayırır. Bu nedenle bütün sahte hesap vakaları için tek bir şikâyet süresi bulunduğu varsayılmamalı; olay gecikmeden değerlendirilmelidir.

Ceza sürecinin yanında TMK m.24-25 uyarınca saldırı tehlikesinin önlenmesi, sürmekte olan saldırıya son verilmesi veya sona ermiş olsa bile etkileri devam eden saldırının hukuka aykırılığının tespiti istenebilir. Koşulları varsa tazminat talepleri de ayrıca incelenir. Platformun hesabı kaldırması, geçmişteki fiillerin veya doğmuş zararın kendiliğinden ortadan kalktığı anlamına gelmez.

Sonuç

Doğru başlangıç, takma ad kullanımını, kimlik taklidini, kişisel veri yayılmasını ve hesap üzerinden yapılan diğer fiilleri ayırmaktır. Başvuruya hesabın bağlantıları ve somut içerikler eklenmeli; suçun adı ve uygulanacak koruma yolu bu belgeler üzerinden belirlenmelidir. Bu metin genel bilgilendirmedir; kişiye özgü değerlendirme için olayın tamamı incelenmelidir.