Şirket adına sahte belge düzenlemek hangi yaptırımlara neden olur?

Şirket adına düzenlenmesi belgenin türünü belirlemez

Şirket adına sahte belge hazırlanmasının yaptırımı, belgenin resmî veya özel belge olmasına, nasıl kullanıldığına ve işlemi kimin gerçekleştirdiğine göre belirlenir. Şirket anteti, kaşe veya yöneticinin imzası tek başına bir belgeyi resmî belgeye dönüştürmez. Önce belgenin hukukî niteliği, düzenleyen kişinin yetkisi ve belgenin gerçek bir işlem için kullanılıp kullanılmadığı araştırılır.

Resmî ve özel belgede sahtecilik

TCK m. 204/1 kapsamında resmî belgeyi sahte düzenlemek, gerçek resmî belgeyi aldatacak biçimde değiştirmek veya sahte resmî belgeyi kullanmak iki yıldan beş yıla kadar hapis cezası gerektirir. Üç yıldan sekiz yıla kadar olan ceza, m. 204/2’de görevi gereği düzenlemeye yetkili olduğu resmî belge bakımından fiili işleyen kamu görevlisi için öngörülmüştür. Bu aralık her şirket yöneticisine doğrudan uygulanmaz.

TCK m. 207’de özel belgeyi sahte düzenleme veya aldatacak şekilde değiştirme ile kullanma birlikte düzenlenir; ceza bir yıldan üç yıla kadar hapistir. Sahte olduğunu bilerek özel belge kullanan kişi de cezalandırılabilir. Bu nedenle özel belgede yalnız hazırlama ile kullanma aşaması ayrılmalıdır. Kambiyo senedi gibi TCK m. 210’da sayılan bazı belgelerde ise resmî belgede sahtecilik hükümleri uygulanır.

Fatura ve vergi belgelerinde ayrı değerlendirme

Vergi kanunlarına göre düzenlenmesi, saklanması ve ibrazı gereken belgeler için Vergi Usul Kanunu m. 359 ayrıca önem taşır. Gerçekte bulunmayan bir işlem varmış gibi düzenlenen sahte belge ile gerçek işlemi mahiyet veya miktar bakımından yanlış gösteren muhteviyatı itibarıyla yanıltıcı belge aynı değildir. VUK m. 359/b kapsamındaki sahte belge düzenleme veya kullanma için üç yıldan sekiz yıla kadar hapis öngörülür. Vergi ziyaı ve usulsüzlük yönünden ayrıca sonuç doğabilir. Pişmanlık ve cezada indirim hükümleri, fiil ve ödeme koşullarına göre ayrıca incelenmelidir. Her olayda TCK ile vergi suçu cezalarının otomatik olarak üst üste uygulanacağı söylenemez.

Yönetici ve şirketin sorumluluğu

Ceza sorumluluğu şahsidir. Kimin belgeyi hazırladığı, talimat verdiği, sahte olduğunu bilerek kullandığı veya suça iştirak ettiği somut delillerle belirlenir. Yalnızca ortak ya da yönetici olmak, başkasının eyleminden dolayı otomatik ceza sorumluluğu doğurmaz. Tüzel kişiler hakkında ceza yaptırımı uygulanmaz; kanunun açıkça öngördüğü güvenlik tedbirleri ve bunların koşulları ayrıca değerlendirilir. Şirketin faaliyetinin mutlaka durdurulacağı ileri sürülemez.

İnceleme için hangi belgeler gerekir

Belgenin aslı veya özgün elektronik dosyası, imza ve temsil yetkisi kayıtları, işlem yazışmaları, muhasebe kayıtları ve belgenin kime ne zaman sunulduğunu gösteren bilgiler korunmalıdır. Kayıtları silmek veya sonradan değiştirmek yerine hukuka uygun bir inceleme yapılmalıdır. Bir hata tespit edilmiş olması ile sahtecilik kastının bulunması ayrı konulardır; hukukî değerlendirme bütün işlem akışını kapsamalıdır.