Ticari işletme devredilirse alacaklıların hakları ne olur?

Onaylı rehber

Kısa cevap

Bir ticari işletmenin varlıkları ve borçlarıyla birlikte (kanundaki ifadeyle aktif ve pasifleriyle) devralınmasında, devralan kişi veya şirket, durumu alacaklılara bildirdiği ya da ticari işletme bakımından Türkiye Ticaret Sicili Gazetesi'nde duyurduğu tarihten itibaren işletmenin borçlarından alacaklılara karşı sorumlu olur. Önceki borçlu da belirli bir süre devralanla birlikte müteselsilen sorumlu kalır. “İşletmeyi sattım; bütün eski borçlar bitti” sonucu çıkmaz. Dayanak Türk Borçlar Kanunu (TBK) m.202'dir.

Önce hangi işlemin yapıldığını belirleyin

İşletmenin bütün olarak devri ile şirket paylarının satılması aynı işlem değildir. Türk Ticaret Kanunu (TTK) m.11/3, ticari işletmenin bütün olarak devrinin yazılı sözleşmeye bağlanmasını, ticaret siciline tescil ve ilan edilmesini öngörür. TBK m.202'deki alacaklıya karşı borç rejimi ise malvarlığının veya işletmenin varlıkları ve borçlarıyla devralınmasına ilişkindir. Sadece ortakların değiştiği pay satışında şirket aynı tüzel kişi olarak borçlu kalır; pay satışını sırf adı “devir” diye TBK m.202 kapsamına koymamak gerekir. Birleşme veya tür değiştirme söz konusuysa o işleme özgü hükümler de incelenmelidir.

Alacak kime yöneltilebilir ve iki yıl ne zaman başlar?

TBK m.202 koşulları varsa devralan, kanundaki bildirim veya ilan tarihinden itibaren işletmenin borçlarından alacaklılara karşı sorumludur. Devreden önceki borçlu da iki yıl boyunca devralanla birlikte müteselsil borçlu olarak sorumlu kalır. Müteselsil sorumluluk, alacaklının vadesi gelmiş alacağı için kanuni koşullara göre sorumlu borçlulardan talepte bulunabilmesi anlamına gelir; aynı borcun iki kez tahsili anlamına gelmez.

İki yıllık sürenin başlangıcı her faturada aynı değildir. Bildirim veya ilan tarihinde muaccel (vadesi gelmiş) bir borç için süre o tarihten başlar. Daha sonra muaccel olacak borç için süre, borcun muaccel olduğu tarihten başlar. Devralan bildirim veya ilan yükümlülüğünü yerine getirmezse, TBK m.202'deki bu iki yıllık süre işlemeye başlamaz. Bu iki yıl, bütün alacaklar için tek bir genel dava veya zamanaşımı süresi olarak okunmamalıdır; alacağın kendi süresi ayrıca değerlendirilir.

Örneğin, ticari işletme devri 1 Mart'ta Türkiye Ticaret Sicili Gazetesi'nde ilan edilmişse ve tedarikçinin bir faturası o gün zaten muaccelse devredenin iki yıllık sorumluluk süresinin başlangıcı 1 Mart'tır. Başka bir işletme borcu ancak 1 Haziran'da muaccel olacaksa o borç yönünden başlangıç 1 Haziran'dır. Bu örnek, gerçek dosyada sözleşme, teslim, fatura ve ödeme koşulları incelenmeden tek başına sonuç vermez.

Alacaklı hangi belgeleri kontrol etmeli?

Önce eski borçlunun kimliğini, alacağın neden doğduğunu ve muacceliyet tarihini belirleyin. Sözleşme, fatura, teslim veya hizmet kayıtları, ödeme planı, varsa ihtar ve teminat belgelerini saklayın. Ticaret sicili kayıtları ile Türkiye Ticaret Sicili Gazetesi'ndeki devir ilanını bulun; ayrıca size doğrudan bir bildirim yapılıp yapılmadığını kontrol edin. Devir sözleşmesinde tarafların borcu kendi aralarında nasıl paylaştığı, alacaklıya karşı kanuni sorumluluğu tek başına ortadan kaldırmaz.

Kefalet, üçüncü kişinin verdiği rehin ve devam eden sözleşmenin tarafının değişmesi ayrıca incelenir. TBK m.198, üçüncü kişinin rehni ve kefilin sorumluluğu için yazılı rıza kuralı içerir; TBK m.205 ise sözleşmenin devrini ayrı düzenler. Bu nedenle “bütün teminatlar ve sözleşmeler hiçbir işlem gerekmeksizin aynı şekilde devam eder” demek doğru değildir. Kamu alacağı, işçilik alacağı veya birleşme gibi özel bir durum varsa yalnız bu genel çerçeveyle karar vermeyin.

Dayanaklar

• TBK m.198, 202 ve 205 — Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı PDF
• TTK m.11/3 — Ticaret Bakanlığı PDF

Bu metin genel bilgilendirmedir. Talebin kapsamı, muacceliyet, teminatlar ve ilgili süreler somut belgelere göre belirlenir.