Tutukluluk ne kadar sürebilir?

Konuya özel açıklama

Tutukluluk ne kadar sürebilir?

Tutukluluk için kanunda üst sınırlar vardır. Fakat üst sınırın dolmamış olması, kişinin o süre boyunca otomatik olarak tutuklu tutulabileceği anlamına gelmez. CMK m.100–101 uyarınca somut delillere dayanan kuvvetli suç şüphesi, tutuklama nedeni, ölçülülük ve adli kontrolün neden yetersiz kalacağı her dosyada değerlendirilmelidir.

Soruşturma evresinde üst sınırlar

CMK m.102/4’e göre:

• Ağır ceza mahkemesinin görevine girmeyen işlerde en çok 6 ay.
• Ağır ceza mahkemesinin görevine giren işlerde en çok 1 yıl.
• TCK’nın İkinci Kitap, Dördüncü Kısım, Dördüncü, Beşinci, Altıncı ve Yedinci Bölümlerindeki suçlar; Terörle Mücadele Kanunu kapsamındaki suçlar ve toplu olarak işlenen suçlarda en çok 1 yıl 6 ay. Gerekçesi gösterilerek 6 ay daha uzatılabilir.

Son grupta soruşturma evresindeki üst sınır, geçerli bir uzatma kararı varsa toplam 2 yıldır. Suçun gündelik dilde “ağır” sayılması yeterli değildir; görev ve suçun kanuni niteliği belirlenmelidir.

CMK m.102’deki genel üst sınırlar

Soruşturma evresine özgü sınırlara ek olarak m.102/1–2’de şu sınırlar bulunur:

• Ağır ceza mahkemesinin görevine girmeyen işlerde 1 yıl; zorunlu hâllerde gerekçesi gösterilerek 6 ay uzatma. Toplam 1 yıl 6 ay.
• Ağır ceza mahkemesinin görevine giren işlerde 2 yıl; zorunlu hâllerde gerekçesi gösterilerek toplam en çok 3 yıl uzatma. Genel toplam 5 yıl.
• TCK’nın yukarıda sayılan bölümlerindeki suçlar ile Terörle Mücadele Kanunu kapsamındaki suçlarda uzatma toplam en çok 5 yıl olabilir. Bu grupta toplam sınır 7 yıldır.

Yedi yıllık sınır bütün ağır ceza dosyalarına uygulanmaz. “Toplu suç” da tek başına genel üst sınırı 7 yıla çıkaran bir kategori değildir; bu ifade soruşturma evresine ilişkin özel hükümde ayrıca yer alır.

Soruşturmada geçen süre, dava açıldığında sıfırlanmaz. Soruşturma için öngörülen süreyi genel üst sınıra ayrıca ekleyip daha uzun bir toplam hesaplamak doğru değildir. Uzatma kararları savcı, şüpheli veya sanık ile müdafiinin görüşleri alındıktan sonra verilir.

Çocuklarda süreler

CMK m.102’deki süreler, fiil işlendiğinde 15 yaşını doldurmamış çocuklar için yarısı; 15 yaşını doldurmuş fakat 18 yaşını doldurmamış çocuklar için dörtte üçü oranında uygulanır. Bu indirimli süreler, tutuklama için gereken diğer şartları veya çocuklara ilişkin tutuklama yasaklarını ortadan kaldırmaz.

Dosyada hangi tarihler incelenmeli?

Süre hesabı için ilk tutuklama tarihinin yanında varsa tahliye, yeniden tutuklama, mahkûmiyet ve bozma kararlarının tarihleri de çıkarılmalıdır. Bu kararların süre hesabına etkisi, dosyanın aşaması ve uygulanacak kurallarla birlikte incelenmelidir. Yalnız ilk tutuklama tarihi ile bugünün tarihi arasındaki farkı almakla yetinmeyin.

Azami süre dolmadan tahliye istenebilir mi?

Evet. Şüpheli veya sanık, soruşturma ve kovuşturmanın her aşamasında salıverilmesini isteyebilir (CMK m.104). Tutukluluğun devamı ayrıca incelenir: soruşturmada en geç 30’ar günlük aralıklarla; kovuşturmada her oturumda, gerektiğinde oturumlar arasında ve kanundaki süre içinde değerlendirme yapılır (m.108). Adli kontrolün yeterli olup olmadığı da ele alınmalıdır.

Tutuklama ve tutukluluğun devamına ilişkin kararlara itiraz mümkündür. Kanunda ayrı hüküm bulunmayan hâllerde genel itiraz süresi, kararın öğrenildiği günden itibaren iki haftadır (m.268). Somut kararın tarihi, bildirim şekli ve kanun yolu açıklaması gecikmeden kontrol edilmelidir.

CMK m.102’deki sınırlar ile adli kontrol yükümlülüğünün ihlalinden sonra m.112 kapsamında verilebilen tutuklama kararları ayrı değerlendirilir. Özellikle azami süre dolduğu için verilen adli kontrolün ihlalinde m.112/2 özel süreler öngörür. Bu nedenle “her durumda toplam şu kadar gün” biçiminde tek bir internet hesabına dayanılmamalıdır.

Kanuni üst sınır ve tutukluluğun makul olup olmadığı ayrı meselelerdir. Tahliye incelemesi için üst sınırın dolmasını beklemek gerekmez; dosyadaki somut gerekçeler ve daha hafif tedbirler baştan itibaren önem taşır.