Uyuşturucu kullanma suçu ve denetimli serbestlik süreci

Kısa yanıt: Uyuşturucu kullanma suçu ve denetimli serbestlik süreci

TCK 191 için temel ceza iki yıldan beş yıla kadar hapistir. Ancak özel erteleme rejiminin uygulanabildiği soruşturmalarda önce beş yıl kamu davasının açılması ertelenir; en az bir yıl denetimli serbestlik ve gerektiğinde tedavi uygulanır. Belirleyici konu, dosyanın ilk soruşturma mı, erteleme ihlali mi yoksa ticaret isnadı mı olduğudur.

Uyuşturucu kullanmaktan yakalanınca hemen cezaevine girilir mi

Üzerinizde kişisel kullanım için uyuşturucu bulundu veya bir testte kullanıma ilişkin sonuç çıktı. Bu durum, ilk işlemde kesinleşmiş bir hapis cezası bulunduğu anlamına gelmez. TCK 191’in temel cezası iki yıldan beş yıla kadar hapistir; fakat özel erteleme rejimi uygulanabilecek bir soruşturmada savcı, kamu davasının açılmasını beş yıl erteler. Bu dönemde denetimli serbestlik ve gerektiğinde tedavi devreye girer. Süre yasaklara ve yükümlülüklere uyularak tamamlanırsa kovuşturmaya yer olmadığı kararı verilir.

İlk yapılacak iş, elinizdeki belgenin adını ve hangi olaya ilişkin olduğunu belirlemektir. İfade çağrısı, kamu davasının açılmasının ertelenmesi kararı, denetimli serbestlik çağrısı ve iddianame farklı aşamalardır. Önceden verilmiş bir erteleme kararı varsa ikinci olayın tarihi de sonucu değiştirir. Bu rehber, 2 Ekim 2026 itibarıyla bu aşamalarda hangi belgenin neden önemli olduğunu açıklar.

TCK 191 hangi davranışları kapsar

Kanun, kullanmak amacıyla uyuşturucu veya uyarıcı madde satın almayı, kabul etmeyi, bulundurmayı ve madde kullanmayı suç sayar. Maddeyi satın alıp henüz kullanmamış olmak sorumluluğu kendiliğinden kaldırmaz. Ücretsiz alınması da kabul etme fiili bakımından değerlendirilebilir. Buna karşılık bir çantada bulunan maddeyi bilmeyen kişinin durumu, maddeyi bilerek kendi kullanımı için taşıyan kişinin durumuyla aynı değildir; kast ve kişiyle madde arasındaki ilişki kanıtlanmalıdır.

Aynı maddeyi edinip bulundurduktan sonra kullanmak, sırf kanunda üç ayrı fiil adı geçtiği için otomatik olarak üç ayrı mahkûmiyet doğurmaz. Farklı tarihlerdeki olaylar, kesintiler ve önceki ertelemenin durumu ayrıca incelenir. Maddenin uyuşturucu veya uyarıcı niteliği de uzmanlık incelemesiyle ortaya konur. Reçeteli bir ilacın bulunması tek başına yasa dışı uyuşturucu bulundurma sonucuna götürmez; etkin madde, reçete ve teminin hukuki koşulları önemlidir.

Kullanma ile uyuşturucu ticareti nasıl ayrılır

TCK 191’in merkezindeki amaç kişisel kullanımdır. TCK 188’de ise satış, başkasına verme, sevk veya ticaret kapsamındaki diğer hareketler düzenlenir. Satıştan para kazanılmadığı savunması tek başına yeterli değildir; başkasına bedelsiz madde vermek de TCK 188 bakımından incelenebilir. Ayrıca kişinin kendisinin kullanıcı olması, başkasına madde temin ettiği iddiasını ortadan kaldırmaz. Dosyada iki iddia birbirinden ayrılarak değerlendirilmelidir.

Kanunda bütün maddeler ve kişiler için geçerli tek bir “şu gramın altı kullanımdır” sınırı yoktur. Miktarla birlikte ele geçiriliş biçimi, ayrı paketler, hassas terazi, yazışmaların gerçek bağlamı, ödeme ve teslim ilişkisi, kullanım geçmişi, maddenin türü ve diğer deliller birlikte değerlendirilir. Bu göstergelerden birini tek başına kesin sonuç gibi okumak hatalıdır. Örneğin yalnızca dijital bir yazışmanın kısa bir ekran görüntüsü varsa, konuşmanın tamamı ve kiminle hangi amaçla yapıldığı araştırılmalıdır.

Uyuşturucu kullanma cezası kaç yıldır

TCK 191/1’de temel ceza iki yıldan beş yıla kadar hapistir. Mahkeme temel cezayı belirledikten sonra varsa artırım ve indirimleri uygular. Bu aralık doğrudan cezaevinde geçirilecek süreyi göstermez. Suçun sabit görülmesi, erteleme rejiminin durumu, sonuç ceza, HAGB veya hapis cezasının ertelenmesi ve infaz koşulları birbirini izleyen ayrı incelemelerdir.

Okul, yurt, hastane, kışla veya ibadethane gibi kanunda belirtilen bina ve tesislerin sınırlarına iki yüz metreden yakın mesafedeki umumi veya umuma açık yerde işlenme hâlinde ceza yarı oranında artırılır. Salt aynı mahallede bulunmak bu koşulu karşılamaz; yerin niteliği, tesis sınırı ve mesafe ortaya konmalıdır. Bu artırım uygulanırsa kanuni aralık üç yıldan yedi yıl altı aya çıkar. Özel konutla umuma açık alanın ayrımı bu nedenle önemlidir.

Beş yıllık kamu davasının açılmasının ertelenmesi ne demektir

TCK 191/2’deki karar, savcılık aşamasına özgüdür. Genel ertelemenin CMK 171’deki koşulları aranmadan beş yıllık erteleme öngörülmüştür. Bu nedenle başka bir suçtan kaydı bulunduğu için hiç kimsenin bu rejimden yararlanamayacağını söylemek doğru değildir. Öte yandan önceki TCK 191 dosyası, ihlal ve dava tarihleri özel istisnalar nedeniyle mutlaka kontrol edilir. “İlk yakalanma” gündelik bir anlatımdır; hukuken bütün kayıtların ve olay sırasının incelenmesi gerekir.

Erteleme kararı suçun işlendiğine ilişkin yeterli şüphe değerlendirmesini ve yükümlülükleri içerir; beraat kararı değildir. Yeterli delil bulunmayan bir olayda sırf tedaviye yönlendirmek için erteleme kararı verilmesi yerine kovuşturmaya yer olmadığı kararı değerlendirilmelidir. Savcı, yasakların ihlalinin sonuçlarını şüpheliye bildirir; karar kolluğa da bildirilir. Kararı okumadan yalnızca “dosya kapandı” bilgisiyle hareket etmek, sonraki çağrıların kaçırılmasına yol açabilir.

Denetimli serbestlik kaç yıl sürer ve neler istenebilir

Beş yıllık erteleme süresi ile denetimli serbestlik süresi aynı değildir. Denetimli serbestlik en az bir yıldır; denetimli serbestlik müdürlüğünün teklifi üzerine veya savcının kendiliğinden vereceği kararla altışar aylık dönemler hâlinde en fazla iki yıl daha uzatılabilir. Gerek görülürse bu dönemde tedavi uygulanır. Bir yıllık programın tamamlanması, kalan beş yıllık erteleme süresinin de sona erdiği anlamına gelmez.

5402 sayılı Kanun kapsamında tedavi, eğitim veya belirlenen programlara katılma, bazı yer ve etkinliklere ilişkin sınırlamalar gibi kişiye uygun yükümlülükler belirlenebilir. Hangisinin uygulandığı tebligat ve denetim planından anlaşılır. Savcı, erteleme süresinde kullanımın tespiti için yılda en az iki kez ilgili kuruma sevk kararı verir. Bu nedenle aktif program bitse bile sağlık kontrolü çağrıları takip edilmelidir.

Denetimli serbestlik çağrısı gelince ne yapılmalı

Çağrı kâğıdının tamamını, tebliğ tarihini ve başvuru yerini saklayın. Belirtilen süre içinde ilgili müdürlükle işlem yapın; hastane başvurusu gerekiyorsa sevk evrakını ve randevu kaydını alın. Sadece hastaneye başvurmuş olmak, denetimli serbestlik müdürlüğündeki yükümlülüğün de tamamlandığını her durumda göstermez. İki kurumun istediği belgeleri ayrı ayrı kontrol etmek, gereksiz ihlal tartışmasını önler.

İş, şehir değişikliği veya sağlık nedeniyle randevuya katılamıyorsanız durumu belgesiyle ve gecikmeden bildirin. Telefon görüşmesinin yanında kayıtlı dilekçe veya başvuru alındısı tutmak yararlıdır. Sağlık sorununda raporu, yatış belgesini ve hangi tarihlerde katılımın mümkün olmadığını gösteren kayıtları hazırlayın. Kişi yükümlülüğünü kendi kararıyla erteleyemez; yeni tarih veya düzenleme konusunda yetkili makamın kararını izlemelidir.

Hangi durumlarda erteleme bozulur ve dava açılır

Kanun üç ihlal grubunu düzenler: yükümlülüklere veya tedavinin gereklerine uymamakta ısrar, yeniden kullanmak için madde satın alma/kabul etme/bulundurma ve yeniden madde kullanma. İlk gruptaki “ısrar” koşulu önemlidir. Tek bir kaçırılmış randevu hakkında, tebligat, uyarı, mazeret ve devam eden davranış incelenmeden kesin sonuca gidilmemelidir. Buna karşılık yeniden kullanım veya edinme bentlerinde ayrıca ısrar koşulu yazılı değildir.

Pozitif testin kime ait olduğu, örneğin alınması ve doğrulanması, tarihler ve raporun neyi gösterdiği kontrol edilmelidir. İlaç kullanımı gibi bir açıklama varsa reçete ve tedavi kaydıyla sunulmalıdır. Gerçek dışı mazeret hazırlamak veya testi etkilemeye çalışmak hukuki çözüm değildir. İhlal iddiasına karşı en yararlı çalışma, çağrıdan son rapora kadar olayları belge üzerinden gün gün sıralamaktır. Mahkeme hem ilk suçlamayı hem de davanın açılma koşullarını inceler.

İkinci kez yakalanmada ayrı ceza verilir mi

İkinci olay beş yıllık erteleme içinde gerçekleşmişse, TCK 191/5 uyarınca yeniden kişisel kullanım için edinme veya kullanma ihlal nedeni sayılır; ayrıca soruşturma ve kovuşturma konusu yapılmaz. Bu düzenleme yalnızca kapsamındaki fiiller içindir. Yeni olayın ticaret veya başka bir suçu oluşturduğu iddiası aynı kuralla otomatik biçimde ortadan kalkmaz.

İhlal nedeniyle kamu davası açıldıktan sonra TCK 191/1’deki suçun tekrar işlendiği iddiasıyla başlatılan soruşturmada yeniden TCK 191/2 ertelemesi verilemez. Bu iki durum arasındaki çizgi dava açılma ve yeni fiil tarihleridir. Örneğin ilk ertelemeden sekiz ay sonraki kullanım ile ihlal davasından sonra gerçekleşen yeni kullanım aynı hukuki işlemi gerektirmeyebilir. Eski kararın yalnızca dosya numarasını bilmek yetmez; karar, tebligat ve iddianame tarihleri birlikte alınmalıdır.

Madde üzerimde bulunmadıysa test sonucu yeterli olur mu

TCK 191 yalnızca bulundurma fiilini değil, kullanmayı da kapsar. Bu nedenle olayda madde ele geçirilmemiş olması kullanma iddiasını kendiliğinden sona erdirmez. Buna karşılık tek bir sonucun hangi örneğe, yönteme ve tarihe dayandığı açıklığa kavuşturulmalıdır. Kullanım iddiasında örnek alma işlemi ile laboratuvar incelemesinin usulü; bulundurma iddiasında ise arama, elkoyma ve maddenin kim tarafından bilerek tutulduğu farklı delil konularıdır.

CMK uyarınca hukuka aykırı elde edilen deliller hükme esas alınamaz. Her şekil eksikliğinin aynı sonucu doğurduğu da söylenemez; hangi işlemin hangi kurala aykırı olduğu ve ilgili delilin mahkûmiyetteki rolü gösterilmelidir. Savcı yalnızca aleyhe değil lehe delilleri de toplamakla yükümlüdür. Şüpheli, açıklama yapmama, müdafi yardımından yararlanma ve lehine delillerin toplanmasını isteme haklarına sahiptir.

Kendiliğinden tedavi başvurusu ve etkin pişmanlık

TCK 192/4, uyuşturucu kullanan kişinin hakkında kullanmak için madde satın alma, kabul etme veya bulundurma nedeniyle soruşturma başlamadan önce resmî makamlara ya da sağlık kuruluşlarına başvurup tedavi istemesine özel sonuç bağlar: koşulları gerçekleşirse cezaya hükmolunmaz. Bu durumda belirtilen kamu görevlileri ve sağlık mesleği mensupları açısından suç bildirim yükümlülüğü doğmaz. Soruşturma başladıktan sonraki tedavi ise aynı cezasızlık sonucunu otomatik doğurmaz; sağlık desteğinin ve dosya içindeki değerlendirmesinin önemi devam eder.

Başka bir etkin pişmanlık yolu, resmî makamlar haberdar olmadan temin edilen kişinin, yerin ve zamanın bildirilerek suçluların yakalanmasının veya maddenin ele geçirilmesinin kolaylaştırılmasıdır. Olay öğrenildikten sonraki gönüllü ve etkili yardım bakımından ise dörtte birden yarıya kadar indirim düzenlenmiştir. Sadece bir isim söylemek veya “pişmanım” demek her durumda yeterli değildir; zamanlama ve bilginin gerçek katkısı incelenir.

Dava açılırsa hangi kararlar gündeme gelir

Yetişkinler bakımından yalnızca TCK 191 suçlamasına ilişkin davada kural olarak asliye ceza mahkemesi görevlidir; yer bakımından genel kural suçun işlendiği yerdir. Suç şikâyete bağlı değildir ve uzlaştırma kapsamında bulunmaz. Soruşturmada ise işlemleri Cumhuriyet savcılığı yürütür. Ticaret veya başka bir suçla bağlantı ve çocuklara özgü görev kuralları ayrıca değerlendirilir.

Mahkeme, suçun kanıtlanıp kanıtlanmadığını ve özel erteleme sürecinin usulüne uygun yürütülüp yürütülmediğini inceler. Suçun işlendiği sabit değilse beraat gerekir. Mahkûmiyet değerlendirmesinde temel ceza, nitelikli hâl ve indirimler ayrı gerekçelendirilir. Sonuç ceza ve kişinin geçmişi uygunsa genel HAGB veya hapis cezasının ertelenmesi hükümleri gündeme gelebilir; bunlar yalnızca ilk dosya olduğu söylenerek garanti edilemez.

TCK 188 veya 190 suçlamasıyla açılmış davada eylemin yalnızca TCK 191 kapsamında kaldığının anlaşılması için ayrıca özel düzenleme vardır: TCK 191/8 uyarınca bu madde çerçevesinde HAGB kararı verilir. Ticaret suçlamasının kullanmaya dönüşmesi bu nedenle yalnızca daha düşük ceza başlığına geçmekten ibaret değildir. Özel hükmün uygulandığı dosya, erteleme ihlalinden sonra doğrudan TCK 191 ile açılmış davayla aynı kabul edilmemelidir.

HAGB ile hapis cezasının ertelenmesi arasındaki fark

31 Temmuz 2026’da yürürlüğe giren 7589 sayılı Kanun sonrasında genel HAGB bakımından sonuç cezanın iki yıl veya daha az hapis ya da adli para cezası olması gerekir. Önceki kasıtlı suç mahkûmiyeti bulunmaması, yeniden suç işlemeyeceği kanaati ve varsa zararın giderilmesi gibi koşullar da değerlendirilir. Yetişkinlerde denetim süresi beş yıldır. HAGB kararı, müsadere dışında hükmün kişi hakkında hukuki sonuç doğurmasını önler; koşullarına uygun tamamlanırsa dava düşer.

TCK 51’deki hapis cezasının ertelenmesinde ise mahkûmiyet vardır, cezanın infazı koşullu olarak ertelenir. Adli para cezasına çevirme de farklı bir kurumdur: TCK 50 için kural olarak bir yıl veya daha kısa sonuç hapis cezası gerekir. TCK 191’in iki yıllık alt sınırı karşısında “her kullanma cezası paraya çevrilir” açıklaması yanlıştır. Hangi hükmün uygulanabileceği, yasal indirimlerden sonraki somut ceza üzerinden hesaplanır.

İtiraz ve istinaf süresi nasıl takip edilir

Erteleme kararına karşı, TCK 191/9’un atfı ve CMK 171–173 çerçevesinde sulh ceza hâkimliği önünde itiraz gündeme gelir. Güncel düzenlemede tebliğden itibaren iki haftalık süre dikkate alınmalıdır. Özellikle fiili işlemediğini söyleyen kişi açısından ertelemenin mahkûmiyet olmadığını bilmek kadar, kararın dayanağına süresinde itiraz edilebilmesi de önemlidir. Dilekçe, kararı ve tartışılan somut delili açıkça göstermelidir.

Genel yargılama sonunda verilen mahkûmiyete karşı istinaf süresi, gerekçeli hükmün tebliğinden itibaren iki haftadır. Güncel genel HAGB kararlarında da CMK 231/12’deki istinaf yolu ve kanuni istisnalar dikkate alınır. Eski bir HAGB kararının sonradan açıklanması veya önceki tarihli dosyalar farklı kanun yolu incelemesi gerektirebilir. Başvuru hazırlarken karar tarihi, tebligat zarfı veya elektronik tebliğ kaydı ve kararın kanun yolu açıklaması birlikte okunmalıdır.

Başvuru süresiyle dava zamanaşımı aynı değildir. Temel TCK 191/1 için yetişkinlerde olağan dava zamanaşımı sekiz yıldır; nitelikli hâl, durma ve kesilme sebepleri hesabı değiştirebilir. Erteleme döneminde zamanaşımı işlemez. Bu yüzden olay tarihine yalnızca sekiz yıl eklemek güvenilir bir kapanış tarihi vermez.

Sicile işler mi ve aile nasıl destek olabilir

Kamu davasının açılmasının ertelenmesi ve HAGB, kesinleşmiş mahkûmiyetle aynı kayıt türü değildir; kendilerine özgü sistemlerde tutulurlar. Buna karşılık “hiçbir yerde görünmez ve hiçbir işlemde önemi olmaz” denilemez. Kesinleşmiş mahkûmiyet, erteleme kaydı ve bir kurumun özel mevzuata dayanan değerlendirmesi ayrıdır. İş veya ehliyet bakımından sonuç soruluyorsa önce karar türü kesinleştirilmelidir.

Yakınlar, kişinin çağrıları takip etmesine, tedaviye ulaşmasına ve belgeleri düzenlemesine yardımcı olabilir. Ancak yetişkinin özel sağlık ve soruşturma bilgilerinin aileyle kendiliğinden paylaşılacağı varsayılmamalıdır. TCK 191 kamu adına takip edilen bir suçtur; aile ferdinin ihbarını geri alması dosyayı kendiliğinden kapatmaz. On sekiz yaşından küçükler bakımından çocuklara özgü usuller ve zorunlu müdafi kuralları ayrıca uygulanır; yetişkin için açıklanan aşamalar aynen kopyalanmamalıdır.

Dosyanızı anlamak için bugün hazırlayabileceğiniz belgeler

Belgeleri olay tarihine göre bir klasörde toplayın. Önceki bir dosya varsa onu ayrı bir klasör yerine aynı kronolojiye eklemek, hangi olayın hangi erteleme dönemine denk geldiğini gösterir. Kararların yalnızca ilk sayfasını değil, yükümlülük ve kanun yolu bölümleri dâhil tamamını saklayın.

Av. Mertcan Turan ile dosya değerlendirmesi için ilk aşamada soruşturma veya mahkeme numarası, son tebligat ve önceki erteleme kararının hazır olması yararlıdır. İncelemenin amacı; suçlamanın kapsamını, delil itirazlarını ve yerine getirilmesi gereken en yakın işlemi belirlemektir. Sağlık desteği gereksinimi varsa hukukî sürecin bitmesini beklemeden uygun sağlık kuruluşuna başvurulabilir.

• İfade, arama ve elkoyma tutanakları ile elinizde bulunan laboratuvar veya uzman raporları • Erteleme kararı, tebliğ kaydı, denetimli serbestlik planı ve çağrı belgeleri • Hastane sevkleri, randevu ve katılım belgeleri, varsa mazereti gösteren sağlık kayıtları • Önceki soruşturma kararları ve iddianameler; her olayın ve tebligatın tarihi • Lehe olabilecek hukuka uygun kayıtlar ve tanık bilgileri; asıl kayıtları değiştirmeden saklayın

İlk defa uyuşturucu kullanmaktan yakalanan kişi mutlaka hapis yatar mı?

Hayır. TCK 191’de temel ceza iki yıldan beş yıla kadar hapistir; özel erteleme rejiminin uygulanabildiği soruşturmada önce beş yıl kamu davasının açılması ertelenir. Yükümlülüklere uyulursa kovuşturmaya yer olmadığı kararı verilir. Önceki dosya ve ihlal olup olmadığı ayrıca incelenir.

Denetimli serbestlik bir yıl bitince dosya kapanır mı?

Hayır. En az bir yıllık denetimli serbestlik ile beş yıllık kamu davasının açılmasının ertelenmesi farklı sürelerdir. Denetim süresi uzatılabilir; aktif programın bitmesinden sonra da beş yıllık dönem içindeki yasaklar ve sağlık kontrolü çağrıları devam edebilir.

İkinci kullanım mutlaka ikinci bir dava açılmasına neden olur mu?

Erteleme dönemindeki yeniden kişisel kullanım veya edinme, TCK 191/5 kapsamında ilk dosyanın ihlal nedenidir ve ayrıca soruşturma ve kovuşturma konusu yapılmaz. İhlal davası açıldıktan sonraki yeni fiiller ise farklı değerlendirilir; yeni erteleme kararı verilemez.

Denetimli serbestlik randevusuna bir defa gitmemek ihlal midir?

Yükümlülük veya tedaviye uymama bakımından kanun ısrar koşulunu arar. Tebligat, uyarı ve haklı mazeret incelenmelidir. Randevuya gidemeyen kişinin mazeretini belgeleyerek gecikmeden bildirmesi gerekir; randevuyu kendi kararıyla ertelemesi yeterli değildir.

Kaç gram uyuşturucu kişisel kullanım sayılır?

Bütün maddeler ve kişiler için geçerli tek bir kanuni gram sınırı yoktur. Kullanım amacı; maddenin türü ve miktarı, ele geçiriliş biçimi, iletişim ve teslim delilleriyle birlikte değerlendirilir. Az miktar veya kişinin kullanıcı olması tek başına ticaret iddiasını ortadan kaldırmaz.

Kendiliğimden tedavi istersem ceza verilir mi?

TCK 192/4’ün öngördüğü soruşturma başlamadan önce resmî makamlara veya sağlık kuruluşuna başvurup tedavi isteme koşulları gerçekleşirse cezaya hükmolunmaz. Soruşturma başladıktan sonraki başvuru aynı sonucu kendiliğinden doğurmaz. Başvuru ve soruşturma tarihleri bu nedenle belirleyicidir.

TCK 191 erteleme kararına itiraz edilebilir mi?

TCK 191/9 ve CMK 171–173 çerçevesinde sulh ceza hâkimliğine itiraz edilebilir. Güncel düzenlemede tebliğden itibaren iki haftalık süre esas alınır. Karar, tebligat ve itiraz edilen deliller birlikte incelenmelidir.

Uyuşturucu kullanma cezası para cezasına çevrilir mi?

Her dosyada çevrilmez. TCK 50’deki genel koşul bir yıl veya daha kısa sonuç hapis cezasıdır. TCK 191’in temel cezası iki yıldan başlar; varsa indirimler sonrası sonuç ceza hesaplanmadan para cezasına çevirme sözü verilemez.