Uzlaşma ceza dosyasında ne anlama gelir?

Giriş

Ceza dosyasında uzlaştırma, kanunun kapsamına aldığı suçlarda şüpheli veya sanık ile mağdur ya da suçtan zarar görenin, görevlendirilmiş tarafsız bir uzlaştırmacı yardımıyla anlaşma aramasıdır. “Uzlaştırma” süreci, “uzlaşma” ise anlaşma sonucunu anlatır. Her suçta uygulanmaz; tarafların anlaşmaya zorlanması mümkün değildir. Dosyanın uzlaştırmaya gönderilmesi de suçun kesin olarak işlendiğine dair mahkeme kararı değildir. [1, 2]

Hangi suçlar uzlaştırma kapsamındadır?

CMK m.253’te üç ana grup vardır:

- Soruşturulması ve kovuşturulması şikâyete bağlı suçlar, kanundaki istisnalar dışında - Şikâyete bağlı olmasa da maddede açıkça sayılan suçlar - Mağdurun veya zarar görenin gerçek kişi ya da özel hukuk tüzel kişisi olması koşuluyla, adli süreçteki çocuklar bakımından ayrıca üst sınırı üç yılı geçmeyen hapis veya adli para cezasını gerektiren suçlar

Kanundaki açık listede; TCK m.86’nın üçüncü fıkrası dışındaki kasten yaralama ile m.88, taksirle yaralama (m.89), tehdidin birinci fıkrası (m.106/1), konut dokunulmazlığının ihlali (m.116), belirli iş ve çalışma hürriyeti ihlalleri (m.117/1 ve m.119/1-c), hırsızlık (m.141), üçüncü fıkrası dışındaki güveni kötüye kullanma (m.155), dolandırıcılık (m.157), suç eşyasının satın alınması veya kabul edilmesi (m.165), çocuğun kaçırılması ve alıkonulması (m.234) ve dördüncü fıkrası dışındaki sır açıklama suçu (m.239) yer alır. Suçun günlük adı yeterli değildir; uygulanan madde ve fıkra kontrol edilmelidir. Örneğin m.141’deki hırsızlıkla nitelikli hırsızlık aynı kabul edilmez. [1]

8 Ağustos 2026 tarihli 7593 sayılı Kanun m.15/2, çocuklara ilişkin bentteki “suça sürüklenen” ifadesini “adli süreçteki” olarak değiştirmiştir. Bu terminoloji değişikliği, bütün çocuk dosyalarının koşulsuz uzlaştırmaya girdiği anlamına gelmez. [5]

Hangi durumlarda uzlaştırma uygulanmaz?

CMK m.253/3 uyarınca cinsel dokunulmazlığa karşı suçlar, ısrarlı takip (TCK m.123/A) ve hakaret (TCK m.125), şikâyete bağlı olsalar da uzlaştırma dışındadır. Bu nedenle “şikâyete bağlı bütün suçlar uzlaşır” ifadesi yanlıştır. [1]

Uzlaştırmaya giren bir suç aynı mağdura karşı, kapsam dışındaki başka bir suçla birlikte işlenmişse kural olarak uzlaştırma uygulanmaz. Ancak 7571 sayılı Kanunla getirilen istisnaya göre, birlikte işlenen kapsam dışı suç önödemeye tabi ise uzlaştırmaya giren suç bakımından uzlaşma hükümleri uygulanabilir. Örneğin aynı olayda bir hakaret iddiası bulunması, diğer suçun uzlaştırılmasına her durumda engel sayılmaz; hakaretin önödeme kapsamında olup olmadığı da belirlenmelidir. [1, 3]

Diğer kanunlardaki şikâyete bağlı olmayan suçlarda uzlaştırma için açık kanuni dayanak gerekir. Mağdur veya zarar görenin kamu tüzel kişisi olması ve birden fazla suçun birlikte işlenmesi gibi durumlar ayrıca incelenir. [1]

2026’da hakaret dosyalarında ne değişti?

25 Aralık 2025’ten itibaren TCK m.125 kapsamındaki hakaret uzlaştırma dışında; m.125/3-a’daki görevinden dolayı kamu görevlisine hakaret hariç, önödeme kapsamındadır. Önödeme, mağdur ile anlaşma gerektiren uzlaştırmadan ayrı bir kurumdur. Kanuni tutarın ve giderlerin usulüne uygun ödenmesiyle ceza dosyası üzerinde sonuç doğurur; mağdurun tazminatı aynı işlemle ödenmiş olmaz. [3, 4]

CMK geçici m.8’de özel koruma vardır: 25 Aralık 2025 tarihinde soruşturma veya kovuşturma evresinde olup uzlaşmanın sağlanmış olduğu dosyalar önceki hükümlere göre sonuçlandırılır. Sadece görüşmelerin başlamış olmasıyla anlaşmanın sağlanması aynı değildir. Eski dosyalarda 7531 sayılı Kanun ve AYM’nin E.2024/197, K.2025/86 sayılı kararının etkileri de dosyanın aşamasına göre incelenmelidir. [3, 6]

Dosya uzlaştırmaya nasıl gönderilir?

Savcılık, suçun uzlaştırma kapsamında olması yanında kamu davası açılması için yeterli şüphe bulunup bulunmadığını değerlendirir. Koşullar varsa dosya uzlaştırma bürosuna gönderilir. Büro tarafından görevlendirilen uzlaştırmacı taraflara ulaşır, süreci ve kabul ya da reddin hukuki sonuçlarını açıklar. Her şikâyet, deliller değerlendirilmeden doğrudan uzlaştırmaya gönderilmez. [1]

Mahkeme aşamasında suçun uzlaştırma kapsamında olduğu anlaşılırsa CMK m.254 uyarınca dosya uzlaştırma bürosuna gönderilebilir. Dolayısıyla kurum yalnız dava açılmadan önce kullanılabilen bir yol değildir. [1]

Teklifi kabul etmek zorunlu mu? Cevap süresi ne?

Hayır. Teklifi reddetmek tek başına suçun kabulü veya mahkûmiyet nedeni olmaz. Güncel CMK m.253/4’e göre, tekliften itibaren yedi gün içinde karar bildirilmezse teklif reddedilmiş sayılır. Eski kaynaklardaki üç günlük süre kullanılmamalıdır. Teklifin yapıldığı tarih ve usulü önemlidir. [1, 2]

Teklifi kabul etmek, belirli bir tazminat tutarını veya karşı tarafın bütün koşullarını peşinen kabul etmek değildir. Müzakerede kabul edilebilir bir çözüm aranır. Reşit olmayanlar bakımından teklif kanuni temsilciye yapılır; temsil ve menfaat çatışması gibi konular ayrıca değerlendirilir. [1]

Uzlaştırmacının kimliği ve görevlendirmesi, dosyanın bulunduğu adliyenin uzlaştırma bürosundan doğrulanabilir. “Hemen para göndermezseniz kesin ceza alırsınız” şeklindeki baskı, sağlıklı bir hukuki bilgilendirme değildir. Ödeme talebinin kime, hangi edim için ve hangi belgeye göre yöneltildiği anlaşılmadan işlem yapılmamalıdır.

Görüşmelerde ne kararlaştırılabilir?

Taraflar zarar giderimi, belirli bir ödemenin yapılması, eşyanın iadesi veya uygun bir özür gibi hukuka uygun bir çözüm üzerinde anlaşabilir. Anlaşmanın konusu, tutarı varsa miktarı, alıcısı, ödeme veya teslim şekli ve tarihi açık olmalıdır. Yapılması imkânsız, belirsiz veya hukuka aykırı yükümlülükler kabul edilmemelidir. Uzlaştırmacı, hâkim gibi haklıyı belirleyip karar veren kişi değildir. Savcı, anlaşmanın özgür iradeye ve hukuka uygunluğunu kontrol eder. [1, 2]

Müzakereler gizlidir. Görüşmeler sırasında yapılan açıklamalar başka bir soruşturma, kovuşturma veya davada delil olarak kullanılamaz. Ancak bu koruma, olaydan önce mevcut bütün belgelerin yalnız görüşmede gösterildiği için artık kullanılamaz hâle gelmesi şeklinde anlaşılmamalıdır. Delilin kaynağı ile müzakeredeki açıklama birbirinden ayrılır. [1]

Uzlaştırmacının işlemleri, belgelerin kendisine verilmesinden itibaren kural olarak otuz gün içinde sonuçlandırması gerekir; büro her defasında yirmi günü geçmemek üzere en fazla iki uzatma verebilir. Bu süre, tüm ceza dosyasının otuz günde biteceği garantisi değildir. [1]

Anlaşma sağlanırsa dosya hemen kapanır mı?

Sonuç, dosyanın aşamasına ve kararlaştırılan edimin yerine getirilmesine göre değişir:

1. Soruşturmada edim bir defada yerine getirilmişse kovuşturmaya yer olmadığına karar verilir. 2. Soruşturmada edim ileri tarihe bırakılmış, taksitlendirilmiş veya süreklilik taşıyorsa kamu davasının açılması ertelenir. Uzlaşmanın gerekleri yerine getirilmezse kanuni koşullarla kamu davası açılır. 3. Mahkeme aşamasında edim bir defada yerine getirilmişse davanın düşmesine karar verilir. 4. Mahkeme aşamasında edim ileri tarihli, taksitli veya sürekli ise güncel CMK m.254/2 gereğince durma kararı verilir. Yükümlülük yerine getirilmezse yargılamaya devam edilir. Bu durumda eski kaynaklardaki otomatik HAGB açıklaması güncel kuralı yansıtmaz. [1]

Geçiş istisnası: 14 Kasım 2024 itibarıyla eski CMK m.254/2 uyarınca HAGB kararı zaten verilmiş dosyalar, geçici m.7/4 gereğince önceki hükümlere göre sonuçlandırılır. Güncel durma kuralı bu eski kararları kendiliğinden ortadan kaldırmaz. [1]

Anlaşma belgesini imzalamak ile edimi yerine getirmek farklıdır. Ödeme/teslim belgesi ve son savcılık veya mahkeme kararı saklanmalıdır. Uzlaşma nedeniyle verilen kovuşturmaya yer olmadığı veya düşme kararı bir mahkûmiyet kararı değildir; buna rağmen “dosyaya ilişkin hiçbir kayıt tutulmaz” denilmemelidir.

Tazminat hakkına etkisi nedir?

Uzlaşma, yalnız ceza dosyasının sonucunu etkilemez. Güncel CMK m.253/19 uyarınca, uzlaşma anında tespit edilemeyen veya uzlaşmadan sonra ortaya çıkan zararlar dışında, soruşturma konusu suç nedeniyle tazminat davası açılamaz; açılmış davadan feragat edilmiş sayılır. İmzadan önce bilinen zararların kapsamı ve anlaşmanın sonuçları değerlendirilmelidir. Özellikle zararın henüz kesinleşmediği olaylarda sırf ceza dosyası kapansın diye acele karar verilmemelidir. [1]

Şüpheli edimini yerine getirmezse uzlaşma raporu veya belgesi, kanunda belirtilen ilam niteliğindeki belgelerden sayılabilir ve edimin icrası gündeme gelebilir. Bunun yanında ceza sürecinin devamına ilişkin sonuçlar da doğar. [1]

Anlaşma olmazsa ne olur?

Dosya olağan soruşturma veya yargılama sürecine döner. Savcılık veya mahkeme delillere göre karar verir; anlaşmanın olmaması tek başına mahkûmiyet doğurmaz. Sonuçsuz kalan uzlaştırma için kural olarak yeniden uzlaştırma yapılamaz. Buna karşılık CMK m.253/16, teklif reddedilmiş olsa bile tarafların en geç iddianame düzenleninceye kadar uzlaştıklarını gösteren belgeyle savcıya başvurabilmesini ayrıca düzenler. Bu imkân, büroca sınırsız sayıda yeni müzakere yapılacağı anlamına gelmez. [1]

Bir suç birden fazla kişiyi mağdur etmişse kapsam bakımından tüm mağdurların kabulü önemlidir. Birden çok şüpheli veya sanık bulunan olayda ise yalnız uzlaşan kişi uzlaşmadan yararlanır; diğer kişiler için sonuç otomatik yayılmaz. [1]

İmzadan önce kontrol listesi

- Dosya numarası, taraf sıfatları, suçun madde ve fıkrası doğru mu? - Suç tarihi, teklif tarihi ve varsa eski uzlaşma tarihi belirli mi? - Edim, vade, taksit ve ödemenin kime yapılacağı açık mı? - Bilinen zararlar ve tazminat sonuçları anlaşıldı mı? - Serbest iradeyle karar vermek için yeterli bilgi alındı mı? - İfa belgesi ve sonuç kararının nasıl takip edileceği biliniyor mu?

Uzlaşma sağlandığında uzlaştırmacı ücreti ve diğer uzlaştırma giderleri Devlet Hazinesince karşılanır. Tarafların anlaşmasındaki ödeme, kendi avukatına ilişkin ücret ve uzlaştırmacının resmî ücreti aynı şey değildir. [1]

Hukuki kontrol tarihi: 8 Ekim 2026. Bu yazı genel bilgidir; belirli dosyanın uzlaştırmaya girip girmediği veya anlaşmanın bütün sonuçları, dosyanın tamamı görülmeden kesinleştirilemez.