Yargıtay 12. HD 2022/6469 E., 2022/9954 K.: dövizli kira bedelinin resen incelenmesi

Konuya özel açıklama

Yargıtay 12. Hukuk Dairesinin 6 Ekim 2022 tarihli, 2022/6469 E. ve 2022/9954 K. sayılı kararı, döviz cinsinden kira alacağına dayalı icra takibinde emredici döviz düzenlemelerinin mahkemece kendiliğinden dikkate alınmasını ele alır. Karar, kiracının her durumda borçsuz olduğunu veya dövizli bütün kira sözleşmelerinin aynı sonucu doğurduğunu söylemez.

Uyuşmazlık neydi?

Taraflar, 30 Aralık 2010 ile 30 Aralık 2020 arasındaki dönem için yıllık 50.000 avro kira bedelli sözleşme yapmıştı. Sürenin uzatılmasından sonra kiraya veren, 31 Aralık 2020–30 Aralık 2021 döneminden 15.687,12 avronun eksik ödendiğini ileri sürerek takip başlattı. Borçlunun itirazı üzerine itirazın kaldırılması ve temerrüt nedeniyle tahliye istendi.

İlk derece mahkemesi davayı kabul etti: itirazı kaldırdı ve tahliyeye karar verdi. Mahkeme, İİK 63 nedeniyle kira bedelinin kesinleştiğini, yabancı para üzerinden talepte bulunulamayacağı savunmasının dinlenemeyeceğini ve ödemenin kanıtlanmadığını değerlendirmişti. Bölge Adliye Mahkemesi de kiracının istinaf başvurusunu esastan reddetti.

Yargıtay hangi noktayı hatalı buldu?

Daire, İİK 269/2 kapsamında kira sözleşmesi ve imzasına açıkça karşı çıkılmamasının kira ilişkisinin kabulü bakımından önemini açıkladı. Kira sözleşmesi, bedeli ve ödeme koşullarını kanıtlama yükü ile ödemenin yapıldığını kanıtlama yükünü ayırdı. Ancak bu usul değerlendirmesi, ekonomik kamu düzenini ilgilendiren döviz sınırlamalarını inceleme dışında bırakmaya yeterli değildi.

Kararda 2018 düzenlemeleri, ilgili geçiş hükümleri ve Hazine ve Maliye Bakanlığının 13 Ekim 2020 tarihli duyurusu ele alındı. Daire, kapsamına giren sözleşmelerdeki bedellerin, istisnalar da gözetilerek Türk lirası olarak yeniden belirlenmesine ilişkin düzenlemelerin resen değerlendirilmesi gerektiğini belirtti. İcra dairesinde ileri sürülmeyen sebeplerin dinlenemeyeceği gerekçesiyle bu incelemeden kaçınılmasını hatalı buldu.

Kararın sonucu ne oldu?

Kiracının temyiz istemi kısmen kabul edildi. Bölge Adliye Mahkemesinin 13 Nisan 2022 tarihli, 2022/830 E. ve 2022/1089 K. sayılı kararı kaldırıldı; icra hukuk mahkemesinin 22 Şubat 2022 tarihli, 2021/167 E. ve 2022/77 K. sayılı kararı bozuldu. Dosya yeniden değerlendirme için ilk derece mahkemesine gönderildi. Bu karar, nihai kira bedelini hesaplayan veya tahliye talebini kesin olarak reddeden bir hüküm değildir.

Bugünkü dosyalarda nasıl okunmalı?

Bu yazı belirli bir tarihli kararın açıklamasıdır. Kararda aktarılan geçiş dönemi kur ve TÜFE yöntemi, 2026 yılındaki her kira sözleşmesine uygulanabilecek tek bir formül gibi kullanılamaz. Sözleşmenin tarihi, taşınmazın ve tarafların durumu, döviz yasağının kapsamı ve istisnaları, talep edilen dönem ve güncel düzenlemeler ayrıca incelenmelidir.

Karardan sonraki yeniden yargılama sonucu ve uyuşmazlığın kesinleşme durumu bu incelemede doğrulanmamıştır.