İş ilişkisinde teminat senedi: iki Yargıtay kararı ve işçinin kontrolü

İnceleme metni

İşe girerken veya çalışırken işverene bono imzalayan işçi, işten ayrıldığında senedin iadesini isteyebilir mi? Önce belgenin hangi borcu güvenceye almak için verildiği, doldurulmuş mu boş mu imzalandığı, kimin elinde bulunduğu ve gerçekten bir zarar doğup doğmadığı belirlenmelidir. İş ilişkisinin varlığı senedi kendiliğinden geçersiz kılmaz; işverenin elindeki her bono da işçinin borçlu olduğunu tek başına ispatlamaz. Aşağıdaki iki Yargıtay kararı aynı sorunun farklı aşamalarını inceler: biri ispatlanmış zararın tutarını, diğeri görevli mahkemeyi.

Senet ile iddia edilen zarar aynı şey değildir

Bono, Türk Ticaret Kanunu'nun 776 ve devamı maddelerinde öngörülen unsurları taşıyorsa güçlü bir ödeme belgesidir. İşveren “teminat olarak aldım” diyorsa hangi yükümlülüğün, hangi dönem ve azami tutarla güvenceye alındığını açıklayan iş sözleşmesi, teslim tutanağı ve senet metni birlikte incelenmelidir. İşçinin verdiği senedin işe giriş tarihinde boş bırakılması, daha sonra doldurulması veya başka bir kişiye devredilmesi ispatı zorlaştırır. Senet üzerinde yalnız “teminat” yazması ile belirli bir sözleşmeye ve koşula açık bağ kurulması aynı değildir.

İşverenin işçinin verdiği zararı talep edebilmesi için de zarar kalemi, kusur, işçinin davranışıyla zarar arasındaki bağ ve ödeme veya mahsup hesabı incelenir. Türk Borçlar Kanunu m.400, işçinin işverene kusuruyla verdiği zarardan sorumluluğunu düzenler; m.407 ise ücret alacağının takasına sınır koyar. Bu nedenle bordrodan tek taraflı kesinti, senedin icraya konması ve ayrı bir zarar davası birbirine karıştırılmamalıdır. İşçi işten ayrılmışsa hesap ve varsa senet iadesi yazılı olarak istenmeli, iade alınırsa senedin aslı ve teslim kaydı saklanmalıdır.

Yargıtay 9. Hukuk Dairesinin 2017 kararı: teminat amacı kabul edildiğinde zarar hesabı

Yargıtay 9. Hukuk Dairesinin 01.11.2017 tarihli, 2017/6563 E., 2017/17139 K. kararında bir kamyon şoförü ile senetleri birlikte imzalayan kefil, işe girişte verilen 2.000 ve 10.000 avroluk iki senet nedeniyle borçlu olmadıklarının tespitini istemişti. Bu dosyada senetlerin teminat niteliği tartışmasızdı. İşveren, yurt dışı yük ve araçla ilgili zararlar ileri sürdü. Daire, senet borcunu işverenin ispatladığı zararla sınırlı ele aldı: belgelerle 150 avroluk zarar desteklenmiş, diğer zarar kalemleri kanıtlanmamıştı. Bu nedenle tam borçsuzluk yerine 150 avronun mahsup edildiği kısmi menfi tespit sonucunu göstererek incelenen hükmü bozdu.

Bu karar, teminat senedi veren her işçinin hiçbir borcu olmayacağı anlamına gelmez. Önce teminat amacı, sonra iddia edilen zararın delili ve miktarı incelenir. Karar metninin ilk ve son bölümlerinde yerel mahkeme sonucunu anlatan ifadeler tutarsız olduğundan burada yerel hüküm tek bir sonuç olarak aktarılmamıştır; güvenilir sınır Dairenin bozması ve 150 avroluk kısmi borç değerlendirmesidir.

Hukuk Genel Kurulunun 2021 kararı: iş ilişkisi iddiası görev için yeterli mi?

Hukuk Genel Kurulunun 25.02.2021 tarihli, resmî portalda 2017/539 E., 2021/170 K. olarak görünen kararında davacı işveren şirket değil, bir gerçek kişiydi. Davalı, bu kişinin ortağı olduğu şirkette çalıştığını ve 70.000 TL'lik bonoyu iş teminatı olarak boş verdiğini savundu. Ancak bağlantılı ceza dosyasındaki kendi beyanı, senedin yeniden satmak için alınan çayın ödenmemiş bedeliyle ilişkili olduğunu söylüyordu. Kurul, bu kişiden kişiye senedin iş ilişkisinden doğduğunun gösterilmediğini belirterek itirazın iptali davasının asliye hukuk mahkemesinde görülmesi gerektiğine karar verdi ve direnme hükmünü bozdu.

Kurul senedin doldurulmasının doğruluğunu, çay borcunun kalan miktarını veya nihai alacak hakkını çözmedi. Karar, “taraflardan biri bir şirketin çalışanıysa bütün senet davaları iş mahkemesindedir” varsayımına karşı görev ayrımıdır; bütün işçi teminat senetlerinin asliye hukukta görüleceği sonucu da çıkarılamaz. Bugünkü dosyada görev 7036 sayılı Kanun m.5 ve senedin gerçek temel ilişkisiyle belirlenir. Eski kaynaklarda görülen 2017/13-539 E. yazımı, resmî portalın gösterdiği 2017/539 E. numarasıyla sessizce birleştirilmemiştir.

İcra takibi başladıysa hangi belgeye bakılır?

İcra dairesinden gelen ödeme emrinin türünü ve tebliğ gününü kaydedin. Kambiyo senetlerine özgü takipte İcra ve İflas Kanunu m.168, ödeme emrinin tebliğinden itibaren beş gün içinde icra mahkemesine başvurulabilen itiraz ve şikâyet yollarını düzenler; ödeme için gösterilen on günlük süre itiraz süresi değildir. Takibin türü başka ise süre ve başvuru mercii değişir. “İşçi olduğum için senet işlemez” diyerek süreyi beklemeyin. Senedin kopyası, iş sözleşmesi, işe giriş ve çıkış kayıtları, mesajlar, teslim veya iade tutanakları, zarar iddiasına ait belgeler ve ödeme kayıtlarını birlikte hazırlayın.

Teminat savunmasının icra mahkemesinde hangi belgelerle ispatlanabileceği ile genel mahkemede menfi tespit davasında yapılacak ispat incelemesi aynı değildir. İİK m.72'deki menfi tespit davası icra takibinden önce açılmışsa, mahkeme talep üzerine ve alacağın en az %15'i oranında teminatla takibin durdurulmasına karar verebilir. Takip başladıktan sonra açılırsa, takip ihtiyati tedbirle durdurulamaz; aynı güvence tabanıyla yalnız icra veznesine giren paranın alacaklıya ödenmemesi sağlanabilir. Dava açılması bu korumaları kendiliğinden sağlamaz. Borçlu olduğu iddia edilen parayı cebrî icra tehdidi altında ödeyen kişi ayrı bir istirdat davası açacaksa m.72'deki ödemeden itibaren bir yıl sınırını ayrıca kontrol etmelidir; mevcut menfi tespit davasının ödemeyle istirdada dönüşmesi ayrı usul durumudur.

İş ilişkisinden doğan talep ve görev somut olayda incelenir. 7036 m.3'ün 2023'te eklenen cümlesi, kapsamındaki işçi veya işveren alacağı ve tazminatıyla ilgili itirazın iptali, menfi tespit ve istirdat davalarını da dava şartı arabuluculuğa dahil eder. Bunun bütün senet davaları için geçerli olduğu söylenemez; 7036 m.3'ün iş kazası ve meslek hastalığından doğan maddi veya manevi tazminat ve ilgili davalara ilişkin istisnası da korunur. Başvurulacak merci ve arabuluculuk koşulu, talebin gerçek dayanağına göre belirlenmelidir.

Pratik belge sırası

Önce senedin ön ve arka yüzünü ve varsa fotokopisini edinin. Ardından senedin hangi iş ve hangi tarih için verildiğini gösteren yazılı belgeleri tarih sırasına koyun. İşverenin ileri sürdüğü zararın ne olduğunu ve senet bedeliyle nasıl ilişkilendirildiğini yazılı isteyin. Tebliğ gelmişse başvuru süresini aynı gün kontrol edin. İnceleme bitmeden yeni bir borç ikrarı veya gerçeğe uymayan ibraname imzalamayın.

Kaynaklar

• 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu, m.776 ve devamı; resmî UYAP mevzuat kaydı, 10.10.2026 erişim kontrolü.
• 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu, m.400 ve 407; resmî UYAP mevzuat kaydı, 10.10.2026 erişim kontrolü.
• 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu, m.72, 168 ve 169/a; resmî UYAP mevzuat kaydı, 10.10.2026 erişim kontrolü.
• 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu, m.3 ve 5; resmî UYAP mevzuat kaydı, 10.10.2026 erişim kontrolü.
• Yargıtay Karar Arama resmî portalı, Detaylı Arama: 9. HD, esas 2017/6563–6563, karar 2017/17139–17139; HGK, karar 2021/170–170 (esas boş bırakılarak). Bağımsız hukuk incelemesinde her iki tam karar 10.10.2026 tarihinde okundu; portal sonuç seçilince adres arama ana sayfasında kaldığından doğrulanmamış karar permalink'i verilmedi.