İş kazasında bakıcı gideri ve SGK indirimi: Yargıtay 10. HD 2023/5015 E., 2024/4688 K.

İş kazasında hesap raporu ve bakıcı gideri: 30 Nisan 2024 tarihli karar

Yargıtay 10. Hukuk Dairesinin 30 Nisan 2024 tarihli, 2023/5015 Esas ve 2024/4688 Karar sayılı ilamı; iş kazasından doğan sürekli iş göremezlik zararının hesabı, SGK gelirinin indirimi ve bakıcı giderini birlikte ele alır. Karar, her dosyada uygulanacak sabit bir tazminat veya bakıcı indirimi tarifesi değildir. Dosyada hangi rapora ve hangi karara itiraz edildiği, sonuca doğrudan etki etmiştir.

Olay ve yargılama süreci

İşçi, inşaatta yüksekten düşmesi sonucu omurgasının kırıldığını, felç kaldığını ve bakıma ihtiyaç duyduğunu ileri sürerek iş göremezlik zararı ve bakıcı gideri istemiştir. Yargılamada kusur, kazanç, sürekli iş göremezlik, SGK tarafından bağlanan gelir ve bakım giderleri değerlendirilmiştir. İlk derece kararı ve bölge adliye mahkemesinin incelemesinden sonra iki taraf da temyize başvurmuştur.

Dosyada 29 Kasım 2019 tarihli hesap raporu özellikle önem taşır. İşçinin bu rapora itiraz etmemesi ve daha sonraki ücret verileriyle o aşamada yeni rapor alınmamasına yönelik beyanı ile işverenin bakıcı giderine ilişkin itirazının kapsamı ayrı ayrı değerlendirilmiştir. Bu olgular görülmeden yalnız karar numarasından hareketle hesap yapmak yanıltıcıdır.

Bilirkişi raporuna itiraz edilmezse ne olur?

Daire çoğunluğu, somut dosyadaki itiraz ve beyanlar nedeniyle ilk hesap raporunun bazı unsurları yönünden usulî kazanılmış hak oluştuğunu kabul etmiştir. Sonradan düzenlenen raporun bu sınırları aşacak biçimde hükme esas alınmasını doğru bulmamıştır.

Bununla birlikte “itiraz edilmeyen her rapor kesin hüküm olur” denilemez. HMK m.281, raporun tebliğinden itibaren iki hafta içinde eksikliklerin tamamlatılmasını, belirsizliğin açıklanmasını veya yeni bilirkişi atanmasını isteme imkânı tanır. Kanundaki güçlük veya özel/teknik çalışma koşulları varsa, yine bu süre içinde istenmek üzere, bir defalık ve en çok iki haftalık ek süre verilebilir; bu uzama kendiliğinden oluşmaz. Mahkemenin ek rapor veya yeni inceleme yaptırma yetkisi ile HMK m.282'deki delilleri değerlendirme yetkisi de korunur.

İlam oyçokluğuyla verilmiştir. Karşı oy, özellikle karar tarihine yakın ücret verilerinin hesaba katılması ile usulî kazanılmış hakkın sınırları konusunda çoğunluğa katılmamıştır. Bu ayrılık, kararın bütün güncel dosyalara tartışmasız tek hesap kuralı gibi sunulmaması gerektiğini gösterir. Süreli itirazı ertelemek için de gerekçe oluşturmaz.

SGK gelirinin tamamı mı indirilir?

Hayır. TBK m.55, kısmen veya tamamen rücu edilemeyen sosyal güvenlik ödemelerinin zarar veya tazminattan indirilemeyeceğini düzenler. 5510 sayılı Kanun m.21 ise Kurumun işverene rücu edebileceği tutarın koşullarını belirler. Dolayısıyla işçiye bağlanan bütün gelirleri tek toplam olarak tazminattan düşmek doğru değildir.

İncelenen dosyada SGK'nın bildirdiği ilk peşin sermaye değerleri arasında belirgin fark vardır. Daire, mevzuata uygun doğru ilk peşin sermaye değerinin belirlenmesini ve yalnız rücu edilebilir kısmının hesapta dikkate alınmasını istemiştir. Bu kontrolün kamu düzeniyle bağlantısı, rapora itiraz edilmemesinden doğduğu kabul edilen sınırlamadan ayrıca ele alınmıştır.

Bakıcı giderindeki yüzde 50 oranı genel kural mı?

Kararda 2019 tarihli raporda hesaplanan 1.574.287,81 TL bakım gideri ile önceki hükümde uygulanan yüzde 50 indirim ayrı usulî etkilerle değerlendirilir. İşverenin bakıcı hesabına açık itirazının bulunmaması işçi lehine; ilk hükümdeki indirim oranının işçi tarafından istinaf edilmemesi ise işveren lehine dikkate alınmıştır. Daire bu dosya için 787.143,90 TL üzerinden karar verilmesi gerektiğini belirtmiştir.

Bu tutar ve oran, bugünkü başka bir iş kazasında doğrudan kullanılacak değerler değildir. Bakım ihtiyacının nedeni, süresi, kapsamı, sağlık belgeleri ve somut giderler incelenmelidir. “Aile bakıyorsa her zaman yarısı indirilir” şeklinde otomatik bir kural çıkarılamaz. Bozma kararı, davacının bütün taleplerinin kesin olarak kabul edildiği anlamına da gelmez.

2026 yılında ayrıca kontrol edilmesi gerekenler

Güncel TBK m.55'e 7589 sayılı Kanunla kazancın bilindiği ve bilinmediği dönemlere ilişkin faiz başlangıcı ile tahkikat başlayıncaya kadar ifa amacıyla yapılan ödemelerin mahsubu konusunda hükümler eklenmiştir. 7589 sayılı Kanun’un geçici 1/9. maddesi uyarınca bu değişiklikler, yürürlüğe girdikleri 31 Temmuz 2026 tarihinden sonra meydana gelen haksız fiiller veya zarar doğuran olaylar için uygulanır; önceki olaylarda eski hükümler sürer. Bu nedenle 2024 tarihli karara konu 2016 iş kazasına yeni faiz ve mahsup hükümleri uygulanıyormuş gibi anlatım yapılmamalıdır. Güncel dosyada olay tarihi ile uygulanacak hesap dönemi ayrıca belirlenmelidir.

Dosya hazırlanırken sağlık ve bakım raporları, ücret kayıtları, SGK gelir bağlama kararları ve peşin sermaye değeri yazıları, bütün hesap raporları, tebliğ belgeleri, itirazlar ve kanun yolu dilekçeleri tarih sırasına konulmalıdır. 7036 sayılı Kanun m.3/3 kapsamında iş kazası veya meslek hastalığından kaynaklanan maddi ve manevi tazminat ile bağlantılı tespit, itiraz ve rücu davaları genel dava şartı arabuluculuk düzenlemesinin dışındadır; başka talep türlerinin koşulları ayrıca belirlenir.

Bu yazı karar incelemesi ve genel bilgilendirmedir. Tazminat miktarı, faiz, itirazın sonucu veya dava başarısı konusunda garanti vermez.