İş kazası meydana geldiğinde işverenin yükümlülükleri nelerdir?

Konuya özel açıklama

İş kazasından hemen sonra öncelik yaralananın güvenli sağlık yardımına ulaşması ve devam eden tehlikenin durdurulmasıdır. İşveren olayın koşullarını kayda almalı, tanık ve işyeri belgelerini korumalı, yeni bir risk doğmasını önleyecek tedbirleri değerlendirmelidir. 6331 sayılı Kanun m.4 ve m.14 işverenin önleme, kayıt ve bildirim yükümlülüklerini düzenler; kayıt, kazayı yalnız “kişisel hata” olarak etiketlemekten ibaret değildir.

4/a sigortalısının iş kazasını işveren kolluğa derhal, SGK'ya kural olarak kazadan sonraki üç iş günü içinde bildirir. Kaza işverenin kontrolü dışındaki bir yerde meydana gelmişse 5510 sayılı Kanun m.13 bakımından bu süre işverenin kazayı öğrendiği tarihten başlar; 6331 sayılı Kanun m.14'teki bildirim yükümlülüğü de ayrıca değerlendirilmelidir. Bildirim SGK'nın iş kazası açıklamasına göre e-Sigorta uygulamasıyla veya İş Kazası ve Meslek Hastalığı Bildirgesi'nin sosyal güvenlik il müdürlüğüne/merkezine doğrudan ya da posta ile gönderilmesiyle yapılabilir. Gönderim kanıtı saklanmalıdır. “Üç gün” ile “üç iş günü” farklıdır; 4/b veya özel çalışma statülerinde aynı cümleyi otomatik uygulamayın.

4/a işveren bildirimi süresinde yapılmazsa SGK, bildirimin Kuruma yapıldığı tarihe kadar sigortalıya ödenecek geçici iş göremezlik ödeneğini işverenden tahsil eder; ayrıca süresinde bildirmeyen işverene idari para cezası uygulanır. SGK sayfası cezanın sigortalı sayısı ve tehlike sınıfına göre farklılaştığını açıklar; bu yazı ceza tutarı hesaplamaz. Geç bildirim yaptırımı ile kazadaki kusur veya tazminat sorumluluğu ayrı değerlendirmelerdir.

Bildirim dışındaki hukuki ve mali sonuçlar

İş kazası işverenin kastı veya iş sağlığı ve güvenliği mevzuatına aykırı davranışı sonucu meydana gelmişse, 5510 sayılı Kanun m.21 uyarınca SGK, sigortalıya veya hak sahiplerine yaptığı bazı ödemeleri kanundaki sınırlar içinde işverenden isteyebilir. Bu, geç bildirim nedeniyle geçici iş göremezlik ödeneğinin tahsilinden ayrı bir rücu sebebidir. İşverenin davranışı, olayla bağlantısı ve kaçınılmazlık ayrıca incelenir; işyerinde kaza olması tek başına rücu sonucunu doğurmaz.

Sigortalının bedensel zararı varsa tedavi gideri, kazanç ve çalışma gücü kaybı; ölüm varsa yakınların destekten yoksun kalma zararı gündeme gelebilir. Türk Borçlar Kanunu m.53–56, somut koşullarda maddi ve manevi tazminat taleplerinin çerçevesini düzenler. Kimin hangi zarardan sorumlu olduğu, zarar ve nedensellik delilleriyle değerlendirilir; SGK ödemelerinin tazminat hesabına etkisi, TBK m.55 ve ödemenin rücu edilebilirliği dikkate alınarak ayrıca incelenir.

Yaralanma veya ölümde, olayın gerçekleşme biçimine göre Türk Ceza Kanunu m.85 ve m.89 kapsamında ayrıca ceza soruşturması gündeme gelebilir. İş kazası bildirimi veya işveren sıfatı tek başına kişisel ceza sorumluluğu kurmaz; fiil, nedensellik ve kusur somut delillerle araştırılır.

Kazadan sonra risk değerlendirmesi, alınmış eğitimler, ekipman ve bakım kayıtları, olay tutanağı ve sağlık belgeleri birlikte incelenmelidir. 6331 sayılı Kanun m.14 ve m.17, kaza kayıtlarının tutulması ve kazadan sonra gerekli eğitim tedbirlerinin değerlendirilmesi için de dayanak oluşturur. İş kazası geçiren çalışana işe başlamadan önce kazanın sebepleri, korunma yolları ve güvenli çalışma yöntemleri hakkında ilave eğitim verilmesi gerekir (6331 sayılı Kanun m.17/4). Bildirimin yapılması, işverenin kusuru veya tazminat miktarını kendiliğinden belirlemez.