İşçi alacakları için doğrudan dava açılabilir mi?

Onaylı rehber

Kısa cevap: Kanuna, bireysel iş sözleşmesine veya toplu iş sözleşmesine dayanan işçi alacağı ve tazminatı için kural olarak önce arabulucuya başvurmak gerekir. Bu, dava açmanın şartıdır. Görüşmede anlaşma sağlanmazsa iş mahkemesinde dava açılabilir. İşe iade talebinde de arabuluculuk dava şartıdır; ancak onun ayrı ve kısa başvuru süreleri vardır. Dayanak: 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m.3/1 ve m.5.

İlk adım: talebinizi ve belgelerinizi ayırın

Ücret, fazla çalışma, iş sözleşmesi sona ermişse hak kazanılıp kullanılmamış yıllık izin ücreti, kıdem veya ihbar tazminatı gibi taleplerde her kalemin neden istendiğini ve hangi döneme ait olduğunu ayrı not edin. İş ilişkisi sürerken yıllık izin dinlenme hakkıdır; kullanılmamış izin sürelerine ait ücret, sözleşme sona erdiğinde gündeme gelir. Dayanak: 4857 sayılı İş Kanunu m.59. İş sözleşmesi, ücret bordroları, banka hareketleri, çalışma kayıtları ve fesih bildirimi varsa bunları bir araya getirin. Talebin dayanağını ve karşı tarafın kim olduğunu netleştirmek başvurunun hazırlanmasına yardımcı olur; herhangi bir belge tek başına alacağın kazanılacağını göstermez.

Arabuluculuk başvurusu, karşı tarafın yerleşim yerindeki veya işin yapıldığı yerdeki arabuluculuk bürosuna yapılabilir; büro yoksa kanunda belirtilen yazı işleri müdürlüğüne başvurulur. Arabuluculuk bürosuna başvuru ile son tutanak arasında zamanaşımı durur ve hak düşürücü süre işlemez. Buna güvenerek ilk başvuruyu geciktirmeyin; talebin kendi sürelerini ayrıca kontrol edin. Dayanak: 7036 m.3/5 ve m.3/17.

Anlaşma olmazsa dava aşaması

Anlaşma sağlanmadığını gösteren son tutanağın aslını veya arabulucu onaylı örneğini dava dilekçesine ekleyin. Tutanak eklenmemişse mahkeme onu sunmak için bir haftalık kesin süre verir. Arabulucuya hiç başvurulmadan dava açıldığının anlaşılması hâlinde ise dava, dava şartı yokluğundan usulden reddedilir. Dayanak: 7036 m.3/2.

Önemli istisna: İş kazası veya meslek hastalığından doğan maddi ve manevi tazminat ile bunlarla ilgili tespit, itiraz ve rücu davalarında bu zorunlu arabuluculuk kuralı uygulanmaz. Bu istisnayı diğer işçilik alacaklarına otomatik yaymayın. Sosyal güvenlik kurumuna karşı uyuşmazlıklar için ayrıca başvuru kuralları vardır. Dayanak: 7036 m.3/3 ve m.4.

İşe iade de istiyorsanız fesih bildiriminin tebliğ gününü hemen belirleyin; işe iade için bir aylık arabuluculuk süresi ve anlaşmazlık sonrasında iki haftalık dava süresi uygulanır. Para alacaklarıyla aynı takvimi varsaymayın. Dayanak: 4857 sayılı İş Kanunu m.20.

Bu metin genel başvuru yolunu açıklar. Hangi kalemin doğduğu, zamanaşımı, iş ilişkisinin kapsamı ve deliller somut olaya göre ayrıca değerlendirilmelidir.