Kefil olmadan önce: tutar, şekil, eş rızası ve takip sırası

Süreci bir bakışta görün

1. 1Sıfat

   Şirket adına mı, şahsen mi?

2. 2Şekil

   Tarih, tutar ve gerekli el yazısı var mı?

3. 3Rıza

   Kural ve istisna hangisi?

4. 4Talep

   Tür, tutar, süre ve takip şartları nedir?

Birbirine karıştırılmaması gerekenler

1. İmzanızın hangi sıfatla atıldığını belirleyin

Bir sözleşmede şirket yetkilisi olarak imza atmakla kişisel olarak kefil olmak aynı şey değildir. Bazı metinlerde iki sıfat yan yana bulunur. İmza bölümünü ve eklerini okuyun; asıl borçlu, alacaklı ve kefilin kim olduğunu ayrı yazın.

TBK m.581 ve devamındaki kefalet, başkasının borcunun ifa edilmemesinin sonuçları için kişisel sorumluluk üstlenilmesidir. Metnin garanti, taahhüt veya başka ad taşıması tek başına incelemeyi bitirmez. Bir gerçek kişinin verdiği başka kişisel güvencelerde TBK m.603 de ayrıca değerlendirilir.

2. Yazılı şekil ve el yazısı şartını atlamayın

TBK m.583, kefaletin yazılı olmasını ve sorumlu olunacak azami miktarla kefalet tarihinin belirtilmesini gerektirir. Kefil azami miktarı, tarihi ve müteselsil kefil sıfatıyla borç altına giriyorsa bunu ifade eden ibareyi kendi el yazısıyla belirtmelidir. Basılı bir sözleşmeye yalnız imza atılması bu şartların tümünü otomatik karşılamaz.

Kefil olma konusunda özel yetki verilmesi ve kefil olma vaadi için de ilgili şekil kuralları önemlidir. Boş tutarlı veya sonradan doldurulacak belgelere imza atmak ciddi belirsizlik yaratır.

3. Eş rızası kuralını istisnalarıyla birlikte okuyun

TBK m.584, maddede belirtilen ayrılık hallerini saklı tutarak kural olarak eşin yazılı rızasını arar; rıza sözleşmeden önce veya en geç kurulma anında verilmelidir. Aynı madde bazı ticari ve mesleki kefaletler için istisnalar içerir. Örneğin ticaret siciline kayıtlı işletme sahibi veya şirket ortak/yöneticisinin işletme ya da şirketle ilgili kefaletleri bakımından özel düzenleme vardır.

Her şirket borcunda rıza gerekmez veya evli herkes için istisnasız gerekir demek yanlıştır. Sıfatı, işlemin bağlantısını ve belge tarihini birlikte inceleyin.

4. Adi kefalet ile müteselsil kefaletin farkı

Adi kefalette TBK m.585 asıl borçluya başvurma ve maddede sayılan istisnaları düzenler; iflas ve konkordato gibi durumlar sonucu etkileyebilir. Müteselsil kefalette m.586, alacaklının hangi şartlarda önce borçluyu takip etmeden kefile başvurabileceğini belirler. Müteselsil sözcüğünü her koşulda derhal tahsilat yapılır diye okumayın; kanuni şartlar ve varsa rehinler ayrıca önem taşır.

Aynı şekilde adi kefilin hiçbir zaman doğrudan talep görmeyeceği de söylenemez. Belgenin türü yanında borçlunun durumu incelenir.

5. Azami tutar hangi kalemlerle birlikte düşünülmeli?

Sözleşmede görülen kefalet limiti ile o gün kullanılan kredi veya fatura tutarı aynı olmayabilir. TBK m.589, kefilin sorumluluğunu belirtilen azami miktarla sınırlayan ve kapsamı düzenleyen hükümler içerir. Ana borç, faiz ve takip giderlerinin hangi şartlarla kapsamda olduğu ayrıca değerlendirilir.

Alacaklının bildirdiği toplamı yalnız başlıktaki kredi tutarıyla karşılaştırmak yeterli değildir. Hesap dökümü, dönem, ödeme ve kullanılan limitler istenmelidir. Bu rehber belirli bir talebin tamamının kefile yöneltilebileceği veya yöneltilemeyeceği sonucunu otomatik üretmez.

6. Sonradan artan borç ve değişen şartlar

TBK m.583, kefilin sorumluluğunu artıran sonraki değişiklikler için kefalette öngörülen şekli arar. Eş rızası bakımından m.584 de değişikliklerin niteliğine göre ayrım yapar. Bu nedenle kredi limitinin artırılması, teminatların azaltılması veya adi kefaletin müteselsile çevrilmesi sıradan muhasebe işlemi gibi görülmemelidir.

Eski imzanın bütün yeni borçları sınırsız karşıladığını varsaymayın. Yeni belgenin tarihini, kapsamını ve gereken irade açıklamalarını ayrı inceleyin. Asıl borçlu ile yapılan her anlaşma kefil açısından aynı sonucu doğurmaz.

7. Süre ve sona erme ayrıca kontrol edilir

Gerçek kişinin verdiği kefalette TBK m.598 on yıllık süre ve uzatma çerçevesi düzenler; süreli ve süresiz kefalet için sonraki maddelerde ayrıca hükümler bulunur. Bu bilgiyi, her somut dosyada takvimden on yıl sayıp bütün borcun kendiliğinden silindiği şeklinde uygulamayın. Kefalet tarihi, gerçek veya tüzel kişi niteliği, uzatma, geçiş hükümleri ve talebin zamanı önemlidir.

Borcun kapanması, teminatın sona ermesi ve belgenin iadesini ayrı belgeleyin. Zamanaşımıyla kefalet süresinin sona ermesi aynı hukuki kavram değildir.

8. Talep veya tebligat gelirse ne hazırlanmalı?

Kefaletin tüm sayfaları, ekleri, el yazılı bölümler, varsa eş rızası, değişiklikler ve borç hesap dökümü birlikte incelenmelidir. Yalnız son sayfanın fotoğrafı yeterli olmayabilir. İcra evrakı varsa tebliğ tarihini ayrıca kaydedin; bu makaleyi okurken işlem süresinin durduğunu düşünmeyin.

Savunma ve bildirimler dosyanın türüne göre değerlendirilir. Kefil ödeme yapmışsa asıl borçluya yöneltilecek talepler de ayrı inceleme gerektirir. Bu metin, kefaletin geçerli veya geçersiz olduğuna dair otomatik karar veren bir test değildir.