Borcu taksite bağlarken: ödeme planında açık yazılması gerekenler

Süreci bir bakışta görün

1. 1Borç

   Hangi kalemler kapsamda?

2. 2Takvim

   Tutar ve vadeler toplamla uyumlu mu?

3. 3Gecikme

   Bildirim ve sonuçlar uygulanabilir mi?

4. 4Kapanış

   Son ödeme, ibra ve belge iadesi nasıl?

Birbirine karıştırılmaması gerekenler

1. Önce hangi borcun planlandığını belirleyin

Ödeme planı, tarafların gerçekten hangi tutarı ve hangi işlemleri düzenlediği anlaşılabildiğinde işlevlidir. Şirket unvanı, sözleşme veya fatura bağlantısı, ana para, önceki ödemeler ve tartışmalı kalemler ayrı gösterilmelidir. Üzerinde anlaşma olmayan tutarı sessizce toplamın içine koymak ileride yeni uyuşmazlık doğurabilir.

Borçlu planı imzalarken borç kabulü içeren ifadeleri okumalı; alacaklı ise planın mevcut talep ve teminatları nasıl etkilediğini anlamalıdır. Sadece aylık taksit tutarını konuşmak yeterli değildir.

2. Taksit tablosunu toplamla karşılaştırın

Her satırda vade, tutar, para birimi ve ödeme hesabı açık olmalıdır. Son taksidin yuvarlama farkı nedeniyle farklı olup olmadığını belirtin. Örneğin faizsiz olduğu kararlaştırılan 90.000 TL ana paranın üç eşit taksidi aritmetik olarak 30.000 TL eder; bunun dışında ücret veya faiz yazılıysa toplam artık aynı değildir.

Bu örnek hukuken faizden vazgeçildiğini göstermez. Planın kendi metni bu konuyu çözmelidir. Ödeme açıklamasında hangi dosya veya takside ödeme yapıldığının izlenebilmesini sağlayın.

3. Vade ve temerrüt aynı soru değildir

TBK m.117 uyarınca muaccel borçta temerrüt kural olarak ihtarla doğar; belirli ifa günü ve maddede düzenlenen diğer hallerde istisnalar bulunur. Bu nedenle her taksit kaçırıldığında mutlaka aynı işlem gerekir demek de, hiçbir bildirime ihtiyaç yoktur demek de yanlıştır. Vadenin nasıl belirlendiğini, bildirimin kime ve hangi yöntemle yapılacağını değerlendirin.

Tacirler arasındaki bazı bildirimlerde TTK m.18/3 ayrıca önem taşır. Bu makale her ilişki için tek bir bildirim yöntemi önermez.

4. Faizi tek bir rakama indirgemeyin

Plan geçmiş faiz, gelecekte işleyecek faiz ve gecikme halinde uygulanacak faiz bakımından ayrı tercihler içerebilir. Uygulanacak rejim işlemin ticari, tüketici veya başka nitelikte olmasına göre değişebilir; TBK m.120 tek başına her ilişki için evrensel oran tablosu değildir. Bir yıllık oranı aylık oran sanmak veya faizi ana paraya ekleyip yeniden faiz yürütmek ayrıca sorun yaratır.

Sabit güncel oran iddiası yerine türü, dönemi, dayanağı ve hesaplamayı görünür kılın. Güncel mevzuat kontrolü yapılmadan otomatik hesap sonucu kesin alacak olarak sunulmamalıdır.

5. Bir taksit ödenmezse kalan borç ne olacak?

Kalan taksitlerin tümünün istenebilir hale gelmesi, planın ve ilgili özel kuralların değerlendirilmesini gerektirir. Metinde bu konuda hüküm olması her durumda uygulanabilir olduğu anlamına gelmez; özellikle tüketici ilişkilerindeki koruyucu kurallar ayrıca incelenir. Bir günlük gecikmeyle bütün borcun doğrudan tahsil edileceği gibi kesin ifadeler kullanmayın.

Ek süre, bildirim, kısmi ödeme ve daha önce kabul edilen gecikmelerin etkisi dosyada ele alınmalıdır. Tarafların ne olacağını bilmesi, sonradan sürpriz talep doğmasını azaltır.

6. Teminatı ve önceki belgeleri açıkça ele alın

Eski senet, kefalet veya başka teminatın plan sonrasında hangi durumda kalacağı önemlidir. Aynı borç için yeni senet veriliyorsa eski belgelerin akıbeti, mükerrer talep riski ve iade şartı incelenmelidir. Kefilin sorumluluğunu artıran değişiklikler bakımından şekil ve rıza kuralları ayrıca gündeme gelebilir.

Bir taksitlendirme belgesini yalnız borçlu ile alacaklının imzası var diye bütün üçüncü kişiler açısından bağlayıcı saymayın. Borcun yenilenmesi, sulh veya yalnız vade uzatımı amaçlarından hangisinin bulunduğunu metinde netleştirin.

7. Son ödeme, dosyanın kapanması ve belge iadesi

Taksitler tamamlandığında neyin tamamen sona ereceği yazılı olmalıdır. Ana para kapansa da faiz, gider veya başka alacak kaldığı ileri sürülebilir. İbra ifadesi kullanılacaksa kapsamı bilinmelidir; genel bir cümleyle bilinmeyen bütün taleplerden vazgeçmenin etkisi ayrıca değerlendirilir.

Varsa icra dosyasına bildirim ve harç/gider işlemleri ayrı süreçtir. Banka dekontu, hesap kapanış yazısı ve teminat belgelerinin iadesi aynı şey değildir. Her işlemin sorumlusu ve kaydı belirlenmelidir.

8. Özel hukuk planını icra taahhüdüyle karıştırmayın

Tarafların kendi aralarında yaptığı ödeme planı ile icra hukukundaki şartlara bağlı ödeme taahhüdü farklıdır. Her sözleşme ihlalinin otomatik hapis sonucu doğurduğu söylenemez. Buna karşılık icra dosyasında imzalanacak belgeyi sıradan taksit tablosu gibi görmek de ciddi hatadır.

Resmî bir dosya, mevcut haciz veya taahhüt söz konusuysa planın tam metni ve dosya evrakıyla değerlendirme gerekir. Bu sayfa, kanuni şartları belirlenmemiş bir yaptırım tehdidi üretmek için kullanılmamalıdır.