Mirastan feragat sözleşmesi: şekil, altsoy, dönme ve iptal

Feragat ne zaman ve kimler arasında yapılır?

Mirastan feragat, mirasbırakan hayattayken onunla bir mirasçısı arasında yapılan sözleşmedir. Türk Medeni Kanunu’nun 528. maddesi, feragatin karşılıksız veya bir karşılık sağlanarak yapılmasına izin verir. Feragat eden, sözleşmenin kapsamına göre miras hakkından vazgeçer. Mirasbırakanın ölümünden sonra yapılan mirasın reddi veya miras payı devri farklı işlemlerdir; bu işlemlerin şekli ve sonuçları feragate aynen uygulanamaz.

Sözleşmede feragatin bütün mirası mı yoksa belirli bir kısmı mı kapsadığı, karşılığın ne olduğu, ne zaman yerine getirileceği ve altsoya etkisi açık olmalıdır. Aile içinde imzalanan sıradan bir belge veya tek taraflı “miras istemiyorum” açıklaması, mirastan feragat sözleşmesinin yerini tutmaz.

Geçerlilik şekli ve ehliyet

TMK 545 gereğince sözleşme resmî vasiyetname şeklinde düzenlenir. Taraflar isteklerini resmî memura aynı zamanda bildirir; düzenlenen sözleşmeyi memur ve iki tanığın önünde imzalar. TMK 532’de resmî memur olarak sulh hâkimi, noter veya kanunla yetkilendirilmiş görevli gösterilir. Sadece imzanın onaylanmasıyla resmî düzenleme birbirine karıştırılmamalıdır.

Mirasbırakanın miras sözleşmesi yapma ehliyeti TMK 503 çerçevesinde incelenir: ayırt etme gücü, erginlik ve kısıtlı olmama gerekir. Feragat edenin işlem ehliyeti, varsa temsil ilişkisi ve menfaat çatışması da ayrıca değerlendirilmelidir. Bu inceleme, sözleşmenin yapılacağı tarihteki duruma göre gerçekleştirilir.

Altsoy ve lehine feragat edilen kişi

Karşılık alınarak yapılan feragat, sözleşmede aksi kararlaştırılmadıkça feragat edenin altsoyu için de sonuç doğurur. Bu sebeple yalnız feragat eden kişinin değil, çocuklarının miras durumu da etkilenebilir. Karşılıksız feragatte altsoya aynı otomatik sonuç bağlanmamalıdır.

TMK 529, belirli bir kişi lehine yapılan feragatte o kişinin herhangi bir sebeple mirasçı olamaması hâlini düzenler; bu durumda feragat hükümden düşer. Belirli bir kişi gösterilmemişse en yakın ortak kökün altsoyu lehine yapılmış sayılır; bunların mirasçı olamaması da aynı sonucu doğurur. Hüküm, feragat edenin zaten feragat nedeniyle mirasçılık sıfatını kaybetmesiyle karıştırılmamalıdır.

Tereke borçları bakımından istisna

Feragat edenin tereke borçlarıyla hiçbir durumda ilişkisinin kalmadığını söylemek doğru değildir. TMK 530’a göre tereke miras açıldığında borçları karşılayamıyor ve mirasçılar da borçları ödemiyorsa özel bir sorumluluk gündeme gelir. Feragat eden ve mirasçıları, mirasbırakanın ölümünden önceki beş yılda feragat karşılığı alınan değerlerden, mirasın açıldığı andaki zenginleşme tutarıyla sorumlu tutulabilir. Buradaki beş yıl, alacaklının her durumda beş yıl içinde dava açacağı anlamına gelen bir süre değildir; alınan karşılığın hangi döneme ait olduğunu belirler.

Ortadan kaldırma, dönme ve iptal

Taraflar TMK 546 uyarınca yazılı anlaşmayla miras sözleşmesini ortadan kaldırabilir. Tek taraflı dönme ise sırf fikir değiştirmekle gerçekleşmez. TMK 547, sağlararası edimleri isteme hakkı olan tarafın bu edimlerin sözleşmeye uygun ifa edilmemesi veya güvenceye bağlanmaması hâlinde borçlar hukuku kurallarına göre dönmesine imkân tanır.

Ehliyet eksikliği, irade sakatlığı, hukuka veya ahlaka aykırılık ve şekil eksikliği gibi iddialarda sözleşmenin hangi bölümünün, kim tarafından ve mirasbırakanın sağlığında mı ölümünden sonra mı tartışıldığı belirlenmelidir. Ölüme bağlı tasarrufun iptalinde TMK 557–559’daki sebepler, dava hakkı ve süreler önem taşır. Bir yıllık öğrenme süresi ile iyiniyetli davalıya karşı on, iyiniyetli olmayana karşı yirmi yıllık üst sürelerin başlangıcı aynı değildir. Belgenin tarihi, öğrenme tarihi ve ölüm tarihi görülmeden tek bir son gün hesaplanmamalıdır.