Binâen-aleyh / binaenaleyh: Dolayısıyla; bundan dolayı; bunun üzerine.
Binâen-aleyh, hukuk dilinde sıklıkla karşılaşılan ve bir önermeden veya durumdan çıkan sonucu ifade etmek için kullanılan, Arapça kökenli bir bağlaçtır. Türkçe karşılıkları “dolayısıyla”, “bundan dolayı” veya “bunun üzerine” şeklindedir. Bu terim, özellikle hukuki kararların gerekçe bölümlerinde, önceki tespitlerden veya hukuki değerlendirmelerden çıkarılan hükümleri bağlamak amacıyla kullanılır. Hukuk dilinin teknik ve kesin ifadeler gerektiren yapısı içinde, binâen-aleyh mantıksal bir geçiş sağlayarak hukuki muhakemenin adım adım ilerlemesine olanak tanır. Bu makalede, binâen-aleyh teriminin hukuk dilindeki kullanımı, işlevi ve modern hukuk pratiğindeki yeri ele alınacaktır.
Binâen-aleyh Kelimesinin Hukuk Dilindeki Kökeni ve Anlamı Nedir?
Binâen-aleyh terimi, Türk hukuk diline Osmanlı döneminden miras kalmıştır. Arapça “binâen” (dayanarak, üzerine) ve “aleyh” (onun üzerine) kelimelerinin birleşiminden oluşur. Kelimenin tam anlamı “onun üzerine binaen” veya “ona dayanarak” şeklindedir. Bu yapı, hukuki metinlerde daha önce belirtilen bir hukuki durum, olgu veya kuralın, ardından gelen sonuç için temel oluşturduğunu göstermek amacıyla kullanılır.
Osmanlı Türkçesinden günümüze gelen bir hukuk terimi olarak binâen-aleyh
Osmanlı hukuk metinlerinde ve özellikle mahkeme kararlarında sıklıkla rastlanan binâen-aleyh, Cumhuriyet dönemi hukuk diline de aktarılmıştır. Terim, hukuki sürekliliğin ve geleneğin bir parçası olarak görülebilir. Hukuk dilinin kendine özgü terminolojisini koruma eğilimi, bu tür terimlerin zaman içinde varlığını sürdürmesine katkıda bulunmuştur. Binâen-aleyh, hukukçular arasında ortak bir anlama sahip olan ve belirli bir mantıksal ilişkiyi kısa yoldan ifade etmeye yarayan bir araç haline gelmiştir.
Binâen-aleyh kelimesinin hukuki bağlamda taşıdığı mantıksal anlam
Hukuki metinlerde binâen-aleyh kullanıldığında, okuyucuya şu mesaj verilir: “Yukarıda açıklanan sebepler veya tespit edilen olgular nedeniyle, aşağıdaki sonuç kaçınılmazdır veya mantıken gereklidir.” Bu, hukuki muhakemenin nedensellik ilişkisini ve tümdengelimci yapısını güçlendirir. Örneğin, bir mahkeme kararında, delillerin değerlendirilmesi ve hukuki nitelendirme yapıldıktan sonra, “Binâen-aleyh, davacının talebinin kısmen kabulüne karar verilmiştir” ifadesiyle sonuca geçilebilir. Burada terim, gerekçe ile hüküm arasındaki bağı kurar.
Hukuki Metinlerde Binâen-aleyh Kullanımının Pratik Sonuçları Nelerdir?
Binâen-aleyh teriminin hukuki metinlerdeki kullanımı, yalnızca dilsel bir tercih değil, aynı zamanda hukuki düşüncenin yapılandırılmasına dair pratik sonuçlar doğurur. Terim, karmaşık hukuki analizlerin net ve anlaşılır bir şekilde sunulmasına yardımcı olur. Hukuk metninin okuyucusu, binâen-aleyh ile karşılaştığında, metnin bir sonuç veya hüküm bölümüne geçtiğini anlar. Bu, özellikle uzun ve detaylı gerekçeleri olan kararların okunabilirliğini artırır.
Hukuki karar ve gerekçelerde binâen-aleyh kullanımının yapısal işlevi
Bir hukuki karar genellikle olayların tespiti, hukuki değerlendirme ve sonuç (hüküm) bölümlerinden oluşur. Binâen-aleyh, çoğunlukla değerlendirme bölümünün sonunda, hüküm bölümüne geçişi sağlamak için kullanılır. Bu kullanım, kararın mantıksal akışını görünür kılar ve yargıcın düşünce sürecini takip etmeyi kolaylaştırır. Ayrıca, terimin kullanımı, hükmün keyfi değil, önceki tespit ve değerlendirmelere dayalı olduğunu vurgular, bu da kararın meşruiyetini ve inandırıcılığını güçlendirir.
Modern Hukuk Pratiğinde Binâen-aleyh Kullanımı Nasıl Değerlendirilir?
Günümüzde hukuk dilinin sadeleştirilmesi ve herkes tarafından daha iyi anlaşılır hale getirilmesi yönünde genel bir eğilim bulunmaktadır. Bu bağlamda, binâen-aleyh gibi Arapça veya Farsça kökenli terimlerin kullanımı zaman zaman tartışma konusu olmaktadır. Bazı görüşler, hukuk dilinin anlaşılırlığını artırmak için bu terimlerin Türkçe karşılıklarının tercih edilmesi gerektiğini savunur. Diğer görüşler ise, bu terimlerin hukuk dilinde yerleşik, kesin ve teknik anlamlar taşıdığını, bu nedenle korunması gerektiğini ileri sürer.
Güncel hukuk metinlerinde binâen-aleyh yerine kullanılabilecek Türkçe karşılıklar
Binâen-aleyh teriminin anlamını karşılamak üzere “dolayısıyla”, “bu nedenle”, “bundan ötürü”, “sonuç olarak” veya “buna dayanarak” gibi Türkçe ifadeler kullanılabilir. Bu karşılıklar, özellikle hukukla profesyonel olarak ilgilenmeyen kişilerin metinleri anlamasını kolaylaştırabilir. Ancak, bu Türkçe karşılıkların, binâen-aleyh’in taşıdığı kesin ve teknik nüansı tam olarak yansıtıp yansıtmadığı konusunda görüş birliği bulunmamaktadır. Bazı durumlarda Türkçe ifadeler daha genel bir anlam taşıyabilir.
Hukuk dilinin sadeleştirilmesi çabalarında binâen-aleyh teriminin yeri
Hukuk dilinin sadeleştirilmesi, erişilebilirliği artıran önemli bir hedeftir. Ancak, bu sadeleştirme çabalarında, dilin hukuki kesinliğini ve teknik ifade gücünü korumak da göz ardı edilmemelidir. Binâen-aleyh gibi terimlerin kullanımı veya terk edilmesi konusunda bir karar verilirken, bu iki hedef arasında bir denge kurulması gerekir. Pratikte, birçok modern mahkeme kararında ve resmi yazışmada, binâen-aleyh terimi hala aktif olarak kullanılmaktadır. Bu, terimin hukuk dilindeki işlevsel değerinin devam ettiğini göstermektedir. Nihai olarak, terimin kullanımı, metnin yazarının tercihine ve metnin hitap ettiği hedef kitlenin özelliklerine bağlı olarak değişiklik gösterebilir. Önemli olan, metnin amacına uygun, net ve tutarlı bir dil kullanmaktır.
