Edinilmiş mallara katılma rejimi, evlilik birliği süresince eşlerin emekleri karşılığında elde ettikleri mal varlığı değerlerinin, boşanma veya ölümle rejim sona erdiğinde kanun gereği yarı yarıya paylaşılmasını esas alan yasal mal rejimidir. Türkiye’de 1 Ocak 2002 sonrası evlilikler için aksi kararlaştırılmadıkça geçerlidir.
Edinilmiş Mallara Katılma Rejimi Nedir?
Türk Medeni Kanunu’nda düzenlenen yasal mal rejimi olan edinilmiş mallara katılma rejimi, eşlerin evlilik süresince edindikleri mallar üzerinde ortak hak sahibi olmalarını sağlar. Bu rejimin temel amacı, evliliğe emeğiyle (çalışarak, ev işleri yaparak, çocuk bakarak vb.) katkıda bulunan eşin, boşanma durumunda ekonomik olarak korunmasıdır. Taraflar, evlilik sözleşmesiyle başka bir mal rejimi seçmemişlerse, kanunen bu rejime tabi olurlar.
Edinilmiş Mal ve Kişisel Mal Ayrımı
Mal paylaşımının doğru yapılabilmesi için en kritik nokta, malların türünü doğru tespit etmektir. Kanun, malları “edinilmiş mal” ve “kişisel mal” olarak ikiye ayırır. Paylaşıma tabi olanlar yalnızca edinilmiş mallardır.
| Edinilmiş Mallar (Paylaşılır) | Kişisel Mallar (Paylaşılmaz) |
|---|---|
| Çalışmanın karşılığı olan edinimler (maaş, prim vb.) | Eşlerden birinin yalnızca kişisel kullanımına yarayan eşyalar |
| Sosyal güvenlik veya sosyal yardım kurumlarının yaptığı ödemeler | Evlilik öncesi sahip olunan mallar |
| Çalışma gücü kaybı nedeniyle ödenen tazminatlar | Evlilik sırasında miras yoluyla veya karşılıksız kazanılan mallar |
| Kişisel malların gelirleri (Örn: Miras kalan evin kirası) | Manevi tazminat alacakları |
| Edinilmiş malların yerine geçen değerler | Kişisel malların yerine geçen değerler (İkame mal) |
Rejimin Tasfiyesi (Paylaşımı) Nasıl Yapılır?
Boşanma veya ölüm gibi bir nedenle mal rejimi sona erdiğinde, paylaşım yani tasfiye süreci başlar. Bu süreç genellikle aşağıdaki adımları içerir:
- Malların Ayrılması: Her eş, kendisine ait kişisel malları ve edinilmiş malları ayırır.
- Borçların Düşülmesi: Her eşin edinilmiş mallarının toplam değerinden, bu mallara ilişkin borçlar düşülür.
- Artık Değerin Hesaplanması: Borçlar düşüldükten sonra kalan miktar “artık değer” olarak adlandırılır.
- Katılma Alacağının Belirlenmesi: Her eş, diğer eşin artık değerinin yarısı üzerinde hak sahibidir. Bu hakka “katılma alacağı” denir.
Örneğin, bir eşin 500.000 TL artık değeri, diğerinin 100.000 TL artık değeri varsa, artık değeri fazla olan eş, aradaki farkın (400.000 TL) yarısını (200.000 TL) diğer eşe öder. Böylece her ikisi de 300.000 TL ile tasfiyeden ayrılmış olur.
Edinilmiş Mallara Katılma Rejimini Sona Erdiren Durumlar
- Boşanma davasının açılması
- Eşlerden birinin ölümü
- Mahkeme kararıyla evliliğin iptali
- Eşlerin aralarında anlaşarak yeni bir mal rejimi sözleşmesi yapmaları
- Mahkeme kararıyla mevcut rejimin mal ayrılığına dönüştürülmesi (olağanüstü mal rejimi)
Sıkça Sorulan Sorular (SSS)
1. Evlenmeden önceki mallarım paylaşılır mı?
Hayır. Türk Medeni Kanunu’na göre, eşlerin evlilik birliğinden önce sahip oldukları mallar, onların “kişisel malı” sayılır ve mal paylaşımına dahil edilmez. Ancak bu mallardan elde edilen gelirler (örneğin kira geliri) edinilmiş mal sayılır.
2. Miras yoluyla kalan mülkler edinilmiş mal sayılır mı?
Hayır. Evlilik sırasında bir eşe miras kalan veya bağışlama gibi karşılıksız kazandırma yoluyla gelen mallar da kişisel mal kabul edilir ve paylaşılmaz. Bu malların gelirleri ise paylaşıma tabidir.
3. Eşlerden biri çalışmıyorsa (ev hanımı/erkeği ise) yine de pay alabilir mi?
Evet, kesinlikle. Edinilmiş mallara katılma rejiminin temel felsefesi budur. Ev işlerini yapan, çocukları büyüten veya diğer eşin işine karşılıksız yardım eden eşin bu emeği, evlilik birliğine yapılmış bir katkı olarak kabul edilir ve diğer eşin çalışarak edindiği malların yarısı üzerinde hak sahibi olur.
