Acizlik def’i nedir?

Konuya özel açıklama

Acizlik def’i nedir?

Acizlik def’i, karşılıklı borç yükleyen bir sözleşmede karşı tarafın ödeme veya ifa güçsüzlüğü yüzünden kendi alacağı tehlikeye giren tarafın, yeterli güvence verilinceye kadar kendi edimini yerine getirmekten kaçınabilmesidir. Dayanağı Türk Borçlar Kanunu’nun 98. maddesidir.

Bu hak, ödeme güçlüğüne düşen kişinin “param yok, borcumu ödemiyorum” savunması değildir. Korunan kişi, karşı tarafın güçsüzlüğü nedeniyle kendi karşılığını alamama tehlikesi yaşayan sözleşme tarafıdır.

Hangi şartlarda ileri sürülür?

• Sözleşme iki tarafa karşılıklı borç yüklemelidir.
• Taraflardan biri borcunu ifada güçsüzlüğe düşmüş olmalıdır.
• Bu durum diğer tarafın karşı edime ilişkin hakkını tehlikeye düşürmelidir.

Kanun, iflası ve sonuçsuz kalan haczi örnek olarak sayar. Her ödeme gecikmesi tek başına bu şartların oluştuğunu göstermez.

Sonucu nedir?

Hakkı tehlikeye giren taraf, karşı edimin ifası güvenceye bağlanıncaya kadar kendi edimini bekletebilir. İstediği güvence uygun bir süre içinde verilmezse sözleşmeden dönme hakkı da doğabilir. Güvence talebi, verilen süre ve ifa güçsüzlüğünü gösteren belgeler somut olayda önem taşır.

Örneğin malı bedelden önce teslim edecek satıcı, alıcının iflası nedeniyle satış bedelini alamama tehlikesiyle karşılaşırsa TBK m.98’in şartlarını değerlendirebilir. Bu örnek, her şüphede teslimatı durdurma yetkisi vermez.

Ödemezlik def’inden farkı

TBK m.97’deki ödemezlik def’i, karşılıklı sözleşmede ifa isteyen tarafın kendi borcunu yerine getirmesi veya ifayı önermesi kuralıyla ilgilidir. Acizlik def’inde ise belirleyici olan karşı tarafın ifa güçsüzlüğü ve bundan doğan tehlikedir. Borcun yeniden yapılandırılması ya da ek ödeme süresi verilmesi TBK m.98’in otomatik sonucu değildir.