İİK Madde 72, borçlunun, icra takibine konu olan bir borcu aslında ödemekle yükümlü olmadığını kanıtlamak için açtığı menfi tespit davasını ve borcu ödedikten sonra haksız yere ödenen parayı geri almak için açtığı istirdat davasını düzenleyen temel hukuki hükümdür. Bu madde, haksız takiplere karşı borçluyu korur.
İİK Madde 72 Nedir? Menfi Tespit ve İstirdat Davaları
İcra ve İflas Kanunu’nun (İİK) 72. maddesi, borçlu olduğu iddia edilen kişilere, kendilerini haksız icra takiplerine karşı savunmaları için iki önemli hukuki yol sunar: Menfi Tespit Davası ve İstirdat Davası. Bu davalar, borçlunun hukuki durumunu netleştirmesine ve mali haklarını korumasına olanak tanır. 2026 yılı itibarıyla dijitalleşen adli süreçler, bu davaların takibini kolaylaştırsa da temel prensipler aynı kalmıştır.
Menfi Tespit Davası (Borçlu Olmadığının Tespiti)
Menfi tespit davası, borçlunun henüz borcu ödemeden, mahkemeden borçlu olmadığının tespitini istediği bir dava türüdür. Bu dava iki aşamada açılabilir:
- İcra Takibinden Önce: Borçlu, kendisine bir borç isnat edildiğini ancak henüz icra takibi başlatılmadığını düşünüyorsa, olası bir takibi engellemek amacıyla menfi tespit davası açabilir.
- İcra Takibinden Sonra: Hakkında icra takibi başlatılan borçlu, borcu ödemeden bu borcun mevcut olmadığını ispatlamak için dava açar. Bu durumda, takibin durdurulması için borcun %115’i oranında bir teminat yatırılması gerekebilir.
İstirdat Davası (Geri Alma Davası)
İstirdat davası ise, borçlunun icra takibi baskısı altında ödemek zorunda kaldığı ancak aslında borçlu olmadığı bir parayı geri almak için açtığı davadır. Bu davanın en temel şartı, borcun ödenmiş olmasıdır. Borçlu, ödemeyi yaptıktan sonraki 1 yıl içinde bu davayı açarak haksız yere ödediği meblağın iadesini talep edebilir.
Menfi Tespit ve İstirdat Davası Arasındaki Farklar
Bu iki dava türü sıkça karıştırılsa da aralarında temel farklar bulunur. Aşağıdaki tablo, bu farkları net bir şekilde özetlemektedir.
| Özellik | Menfi Tespit Davası | İstirdat Davası |
|---|---|---|
| Amacı | Borçlu olmadığının kanıtlanması | Ödenen paranın geri alınması |
| Açılma Zamanı | Borç ödenmeden önce | Borç ödendikten sonra (1 yıl içinde) |
| Sonucu | Borcun olmadığının tespiti, takibin iptali | Ödenen paranın faiziyle birlikte iadesi |
| İcra Takibine Etkisi | Teminatla takibi durdurabilir | Takip zaten sonuçlandığı için etkisi yoktur |
Sıkça Sorulan Sorular
- Menfi tespit davası açmak icra takibini kendiliğinden durdurur mu?
Hayır, durdurmaz. Davanın açılması tek başına takibi durdurmaz. Ancak borçlu, mahkemeden ihtiyati tedbir kararı talep eder ve borcun %115’i oranında bir teminatı mahkeme veznesine yatırırsa icra takibi dava sonuçlanana kadar durdurulabilir. - İstirdat davasında zaman aşımı süresi nedir?
İstirdat davası, borcun tamamının icra dairesine ödendiği tarihten itibaren bir (1) yıl içinde açılmalıdır. Bu süre hak düşürücü bir süredir ve bu süre geçtikten sonra dava açılamaz. - Dava kaybedilirse borçluyu ne bekler?
Menfi tespit davası kaybedilirse, borçlunun borçlu olduğu kesinleşir. Eğer icra takibi teminatla durdurulmuşsa, alacaklı bu teminattan alacağını tahsil eder. Ayrıca borçlu, alacaklının talebi üzerine dava konusu alacağın %20’sinden az olmamak üzere kötü niyet tazminatı ödemek zorunda kalabilir.
