Karşılıksız çek zamanaşımı, alacaklının yasal haklarını kullanabileceği süreyi ifade eder. 2026 yılı itibarıyla, alacaklının (hamilin) cirantalara, keşideciye ve diğer borçlulara karşı açacağı davalarda zamanaşımı süresi, çekin ibraz süresinin bitiminden itibaren 3 yıldır. Cezai şikayet için ise bu süre 6 aydır.
Karşılıksız Çek Zamanaşımı Nedir ve Süreler Nasıl İşler?
Ticari hayatta önemli bir ödeme aracı olan çekin karşılıksız çıkması, alacaklı için ciddi bir mağduriyet yaratır. Ancak kanunlar, bu alacağın sonsuza dek talep edilebilmesine izin vermez ve belirli süreler öngörür. İşte bu sürelere “zamanaşımı” denir. 2026 yılı güncel mevzuatına göre, bu süreleri kaçırmanız, yasal haklarınızı tamamen kaybetmenize neden olabilir.
Karşılıksız Çek İçin Yasal Süreler (2026)
Karşılıksız çekle ilgili alacak hakkı ve şikayet hakkı için farklı zamanaşımı süreleri bulunmaktadır. Bu süreleri doğru bilmek, doğru adımları atmanın ilk şartıdır. Aşağıdaki tablo, bu kritik süreleri özetlemektedir:
| Hak Türü | Zamanaşımı Süresi | Başlangıç Tarihi |
|---|---|---|
| Hukuk Davası (İcra Takibi) | 3 Yıl | Çekin yasal ibraz süresinin bittiği tarih |
| Ceza Şikayeti | 6 Ay | Çekin bankaya ibraz edilip “karşılıksızdır” kaşesi vurulduğu tarih |
| Cirantaların Birbirine Karşı Hakkı | 6 Ay | Cirantanın çeki ödediği veya çekin kendisine karşı dava yoluyla ileri sürüldüğü tarih |
Zamanaşımı Süresini Durduran veya Kesen Haller
Bazı yasal durumlar, zamanaşımı süresinin işlemesini durdurabilir veya süreyi en baştan başlatabilir. Bu durumlar, alacaklının lehine olup hak kaybını önler:
- Dava Açılması: Alacaklının mahkemeye başvurması süreyi keser.
- İcra Takibi Başlatılması: İcra dairesi üzerinden takip başlatmak, zamanaşımını kesen en etkili yoldur.
- Borç İkrarı: Borçlunun borcunu yazılı veya sözlü olarak kabul etmesi (örneğin bir ödeme planı sunması) süreyi yeniden başlatır.
- Arabuluculuk Süreci: Tarafların arabulucuya başvurması halinde süreç boyunca zamanaşımı durur.
Zamanaşımı Dolduğunda Ne Olur?
Zamanaşımı süresinin dolması, alacağın kendisini ortadan kaldırmaz ancak alacaklının yasal yollara başvurma gücünü elinden alır. Süre dolduğunda karşılaşılacak durumlar şunlardır:
- Dava Hakkı Kaybolur: Alacaklı, borçluya karşı dava açamaz veya icra takibi başlatamaz.
- Borçlu Savunma Hakkı Kazanır: Borçlu, kendisine karşı açılan bir davada “zamanaşımı def’i” ileri sürerek borcu ödemekten yasal olarak kurtulabilir.
- Temel Borç İlişkisi Devam Eder: Zamanaşımı, çeke dayalı takip hakkını engeller. Ancak alacağın dayandığı asıl sözleşme (örn: mal satışı) için genel zamanaşımı süreleri (genellikle 10 yıl) içinde hala dava açılabilir.
Sıkça Sorulan Sorular
1. Karşılıksız çeki bankaya ne zaman ibraz etmeliyim?
Çekin üzerinde yazan düzenleme yerinde ödenecekse 10 gün, farklı bir yerde ödenecekse 1 ay içinde bankaya ibraz edilmelidir. Bu sürelere “ibraz süresi” denir ve zamanaşımı sürelerinin başlaması için kritik öneme sahiptir.
2. Zamanaşımı süresi geçmiş bir çeki tahsil edebilir miyim?
Çeke dayalı olarak icra takibi yapamaz veya dava açamazsınız. Ancak borçlu kendi rızasıyla ödeme yaparsa bu geçerli bir ödemedir. Ayrıca, çekin dayandığı temel borç ilişkisine (örn: kira, satış sözleşmesi) dayanarak genel zamanaşımı süresi dolmadıysa ayrı bir dava açabilirsiniz.
3. Karşılıksız çek cezası zamanaşımına uğrar mı?
Evet. Karşılıksız çek düzenleme suçuna ilişkin şikayet hakkı, fiilin öğrenilmesinden itibaren 6 ay ve her halde fiilin işlenmesinden itibaren 3 yıl geçmekle düşer. Bu süreler hak düşürücü sürelerdir ve mahkeme tarafından re’sen (kendiliğinden) dikkate alınır.
