Ortak velayet, boşanma veya ayrılık sonrası çocuğun bakım, eğitim ve geleceğiyle ilgili tüm önemli kararların her iki ebeveyn tarafından birlikte ve eşit şekilde alınmasıdır. 2026 yılı itibarıyla Türk Medeni Kanunu’nda da benimsenen bu modelde, çocuğun üstün yararı esas alınarak yasal hak ve sorumluluklar anne ve baba arasında paylaşılır.
Ortak Velayet Nedir ve 2026’da Bilinmesi Gerekenler
Boşanma sürecinde ebeveynler için en hassas konulardan biri çocukların velayetidir. Geleneksel olarak velayetin tek bir ebeveyne verildiği durumların aksine, ortak velayet modern aile yapısına daha uygun bir çözüm olarak öne çıkmaktadır. Bu model, ebeveynlerin ayrılmış olsalar dahi çocuklarının hayatında aktif ve eşit bir rol oynamalarını teşvik eder. Temel amaç, boşanmanın çocuk üzerindeki olumsuz etkilerini en aza indirmek ve çocuğun her iki ebeveyniyle de sağlıklı bir ilişki sürdürmesini sağlamaktır.
Ortak Velayetin Şartları Nelerdir?
Mahkemenin ortak velayete karar verebilmesi için 2026 yılı uygulamalarında aranan başlıca koşullar şunlardır:
- Ebeveynlerin Anlaşması ve İsteği: Tarafların ortak velayet konusunda hemfikir olması ve bunu istemesi en önemli şarttır. Ebeveynlerin iş birliği yapma niyetleri mahkeme için kritik bir göstergedir.
- Çocuğun Üstün Yararı: Her velayet davasında olduğu gibi, temel kriter çocuğun menfaatidir. Mahkeme, ortak velayetin çocuğun fiziksel, zihinsel ve ahlaki gelişimi için en iyi seçenek olup olmadığını değerlendirir.
- Fiili Uygunluk: Ebeveynlerin birbirine yakın yerlerde yaşaması, iletişim kanallarının açık olması ve sağlıklı bir diyalog kurabilmeleri, ortak velayetin uygulanabilirliği için önemlidir.
- Çocuğun Görüşü: Yeterli idrak gücüne sahip olduğu kabul edilen çocukların (genellikle 8 yaş ve üzeri) velayet konusundaki fikirleri mahkeme tarafından dikkate alınır.
Anlaşmalı ve Çekişmeli Boşanmada Ortak Velayet
Anlaşmalı boşanmalarda, eşler boşanma protokolünde velayetin ortak olarak kullanılacağını belirtebilirler. Ebeveynlerin bu konudaki uzlaşması, mahkemenin ortak velayete karar vermesini kolaylaştırır. Çekişmeli boşanma davalarında ise durum daha karmaşıktır. Taraflardan biri talep etse bile, diğer tarafın rızası olmadan veya ebeveynler arasında ciddi bir anlaşmazlık varsa, hakimin ortak velayete karar vermesi daha zordur. Ancak, çocuğun üstün yararı gerektiriyorsa, hakim tarafların talebi olmasa dahi bu yönde karar verebilir.
Ortak Velayet ve Tek Başına Velayet Arasındaki Farklar
Ortak velayet ve tek başına (münhasır) velayet arasındaki temel farkları daha net anlamak için aşağıdaki tabloyu inceleyebilirsiniz:
| Özellik | Ortak Velayet | Tek Başına Velayet |
|---|---|---|
| Karar Alma Yetkisi | Anne ve baba birlikte, eşit söz hakkıyla karar alır (okul seçimi, sağlık vb.). | Velayeti elinde bulunduran ebeveyn tek başına karar alır. |
| Yasal Sorumluluk | Her iki ebeveyn üzerinde eşit olarak devam eder. | Yasal sorumluluk öncelikli olarak velayeti alan ebeveyndedir. |
| Ebeveyn İletişimi | Sürekli ve sağlıklı bir iletişim zorunludur. | İletişim, genellikle kişisel ilişki günleriyle sınırlıdır. |
Sıkça Sorulan Sorular
- 1. Ortak velayette nafaka ödenir mi?
- Evet, ödenir. Ortak velayet, iştirak nafakası yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz. Çocuğun fiilen yanında kaldığı ebeveynin masraflarına katkı sağlamak amacıyla, diğer ebeveynin ekonomik gücü oranında nafakaya hükmedilebilir.
- 2. Çocuk istemezse ortak velayet olur mu?
- Çocuğun idrak yaşına gelmiş olması durumunda görüşü alınır ve bu görüş mahkeme kararında önemli bir rol oynar. Ancak nihai karar, çocuğun üstün menfaatini gözeten hakim tarafından verilir. Çocuğun makul bir gerekçe sunmadan istememesi, tek başına kararı engellemeyebilir.
- 3. Ortak velayet kararı sonradan değiştirilebilir mi?
- Evet, değiştirilebilir. Velayete ilişkin tüm kararlar gibi, ortak velayet kararı da kesin hüküm teşkil etmez. Koşulların (ebeveynlerin yaşam durumu, çocuğun ihtiyacı vb.) değişmesi halinde, taraflardan birinin başvurusu üzerine mahkeme velayet durumunu yeniden değerlendirebilir.
