Yargıtay HGK 2012/1069 E., 2013/379 K.: araç malikinin işleten sıfatı

Kararın konusu: Ruhsattaki malik her zaman işleten midir?

Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 20 Mart 2013 tarihli, 2012/1069 Esas ve 2013/379 Karar sayılı ilamı, trafik kazasında araç malikinin işleten sıfatının nasıl araştırılacağına ilişkindir. Trafik sicilindeki kayıt önemli bir başlangıçtır; ancak aracın ekonomik olarak kimin hesabına işletildiği ve fiilen kimin tasarrufunda olduğu da değerlendirilmelidir.

Karar, kayıt malikinin her durumda sorumsuz olduğunu veya her durumda kesin biçimde tazminat ödeyeceğini söylemez. Somut dosyada yeterli araştırma yapılmadan malik hakkındaki talebin reddedilmesini hukuka aykırı bulur.

Uyuşmazlık nasıl doğdu?

Bir otobüsün durağın bulunduğu yerde bekleyen kişiye çarpması sonucu ölüm meydana gelmiştir. Araç bir gerçek kişi adına kayıtlıdır; içinde başka bir şirketin işçileri bulunmaktadır. Ölenin yakınları sürücüye, şirkete ve kayıt malikine karşı destekten yoksun kalma ve manevi tazminat istemiştir.

Yerel mahkeme, şirketi işleten kabul ederek kayıt malikine yöneltilen talebi reddetmiştir. Özel Dairenin bozmasından sonra bu konuda direnilmesi üzerine uyuşmazlık Hukuk Genel Kuruluna gelmiştir. Tartışma, araç sicilde kimin adına görünür sorusundan çok, malik dışındaki kişinin işleten sayılmasını gerektiren olguların yeterince araştırılıp araştırılmadığıdır.

İşleten sıfatı nasıl belirlenir?

2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu'nun 3. maddesi araç sahibini ve işleteni ayrı tanımlar. Uzun süreli kiralama, kullanım ödüncü veya rehin gibi ilişkilerde aracı alan kişi işleten olabilir. Ayrıca başka kişinin aracı kendi hesabına ve tehlikesi kendisine ait olmak üzere işlettiği ve araç üzerinde fiilî tasarrufu bulunduğu ispatlanırsa bu kişi işleten sayılır.

HGK, sicilde malik görünen kişinin işleten sayılması yönünde bir karine bulunduğunu açıklar. Bu karine çürütülebilir; fakat yalnız aracın başkasınca sürülmesi veya bir şirketin işçilerini taşıması, bütün incelemenin yerine geçmez. Sözleşmenin gerçek uygulanışı, ekonomik yarar, araç giderleri ve fiilî hâkimiyet değerlendirilmelidir.

Hukuk Genel Kurulu neden bozdu?

Mahkeme, kayıt malikinin aracı uzun süreli kiralama, kullanım ödüncü veya rehin gibi bir sözleşmeyle başkasına verip vermediğini yeterince araştırmamıştır. Üçüncü kişinin aracı kendi hesabına ve riskiyle işletip işletmediği ile fiilî tasarrufunun bulunup bulunmadığı da açıklığa kavuşturulmamıştır. HGK, bu eksiklikler nedeniyle direnme kararını değişik gerekçeyle bozmuştur.

Buradaki sonuç, malikin işleten olduğunun kesin hükümle belirlendiği veya tazminat miktarının HGK tarafından hesaplandığı değildir. İşin esasına ilişkin değerlendirme, gerekli araştırma ve deliller üzerine yapılacaktır. Kararda geçen güçlü ve üçüncü kişileri de bağlayabilecek delil ihtiyacı, bütün dosyalarda yalnız tek tür belgenin kabul edileceği biçiminde okunmamalıdır.

Güncel dosyada hangi belgeler önemlidir?

Kaza tarihindeki ruhsat ve tescil kayıtları, kullanım veya kiralama sözleşmesi, teslim belgeleri, kira ödemeleri, sigorta ve bakım kayıtları birlikte toplanmalıdır. Yakıt ve diğer giderleri kimin karşıladığı, aracın faaliyetini kimin yönettiği ve ekonomik yararı kimin elde ettiği somutlaştırılmalıdır. Sonradan hazırlanmış veya fiilî uygulamayla uyuşmayan bir sözleşmenin başlığı tek başına yeterli değildir.

KTK m.85, motorlu aracın işletilmesinden doğan zararlarda işletenin ve koşulları varsa bağlı teşebbüs sahibinin sorumluluğunu düzenler. Sürücünün kişisel kusuru, işleten sıfatı, şirketin sorumluluğu ve sigorta teminatı ayrı başlıklardır. İşletenin belirlenmesi; zarar, nedensellik ve varsa sorumluluktan kurtulma koşullarının incelenmesini ortadan kaldırmaz.

Kararın sınırı

Bu ilam, belirli bir 2013 uyuşmazlığındaki araştırma eksikliğini açıklar. Kararda yer alan eski kanun yolu ve karar düzeltme süreleri bugünkü dosyalara aynen taşınmamalıdır. Güncel başvuru yolu, süre, sigorta kapsamı ve tazminat talebi olayın belgeleriyle ayrıca incelenmelidir. Genel bilgilendirmedir; belirli bir sorumluluk veya dava sonucu garanti etmez.